Vanaf 22 september mogen goederen uit Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse Gebieden niet meer Nederland binnenkomen. Ook het kopen en verkopen van deze producten is verboden en strafbaar. Het gaat onder meer om citrusvruchten, avocado’s en dadels.
De douane controleert vanaf dinsdag aan de grens of goederen onder de nieuwe sanctiemaatregel vallen. Als verboden producten worden aangetroffen, worden die volgens een woordvoerder in beslag genomen en wordt proces-verbaal opgemaakt. Het Openbaar Ministerie bepaalt vervolgens of iemand wordt vervolgd en of een boete wordt opgelegd.
Wie het verbod bewust overtreedt, kan maximaal zes jaar gevangenisstraf krijgen. Bij een overtreding zonder opzet geldt een maximumstraf van één jaar. Ook kunnen financiële boetes worden opgelegd.
Herkomst niet altijd duidelijk
De maatregel volgt op een oordeel van het Internationaal Gerechtshof uit 2024. Dat stelde dat de Israëlische bezetting en de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever illegaal zijn en dat landen moeten voorkomen dat zij daaraan bijdragen via handel of investeringen.
In de praktijk is het niet altijd eenvoudig om vast te stellen waar een product vandaan komt. Verpakkingen vermelden soms alleen Israël als herkomst. Ook kunnen producten uit nederzettingen worden vermengd met goederen uit Israël of kan een Israëlisch adres worden gebruikt.
“Het legt een onnodige last bij de douane om de echte herkomst te vinden”, zegt Emily Schaeffer Omer-Man van de ngo Global Echo. Volgens haar komt er daardoor meer verantwoordelijkheid te liggen bij importeurs, die hun leveranciers beter moeten controleren.
Cedric Ryngaert, hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Universiteit Utrecht, noemt dat een inspanningsverplichting. Importeurs die de nodige controles uitvoeren, zijn volgens hem niet automatisch in overtreding als een leverancier onjuiste informatie verstrekt. Wie onvoldoende onderzoek doet, kan wel aansprakelijk worden gesteld.
Supermarkten controleren leveranciers
Supermarkten zeggen de herkomst van hun producten te controleren. Lidl verkoopt naar eigen zeggen vrijwel geen producten uit Israël en onderzoekt meldingen over onjuiste etikettering of goederen uit nederzettingen. Albert Heijn zegt de nieuwe regels nauwlettend te volgen en bij problemen onderzoek te doen.
Jumbo controleert de herkomst van volledig in Israël geproduceerde eindproducten door een onafhankelijke partij. De supermarkt verkoopt onder meer dadels, mango’s en kruiden uit Israël.
Nederland is na Spanje en Ierland het derde land met een nationaal importverbod. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België en Canada hebben vergelijkbare maatregelen aangekondigd, maar die zijn nog niet van kracht. Het economische effect op Israël wordt naar verwachting beperkt, al kunnen afzonderlijke bedrijven die sterk afhankelijk zijn van de Nederlandse markt wel worden geraakt.
