Start-ups die geld ophalen bij durfkapitalisten lopen vaker tegen fraudezaken aan dan bedrijven zonder venturecapitalfinanciering. Dat blijkt uit onderzoek naar 654 Amerikaanse fraudezaken tegen door durfkapitaal gesteunde start-ups in de periode 2000 tot en met 2023.
Fraude blijft in absolute zin zeldzaam, maar de onderzoekers zien een hoger risico bij start-ups die zijn opgericht in sterk oververhitte markten. Als toezicht en het onderzoek van investeerders naar bedrijven beperkt zijn, is de kans op latere fraude 19 procent hoger.
De onderzoeken richten zich op zaken waarin oprichters en technologiebedrijven civielrechtelijk of strafrechtelijk werden vervolgd wegens effectenfraude. Daarbij is gekeken naar procedures van de Amerikaanse beurswaakhond SEC en het ministerie van Justitie tussen 2000 en 2023.
Druk om groei te tonen
Onderzoekers van Imperial College in het Verenigd Koninkrijk en Emlyon Business School in Frankrijk beschrijven hoe fraude kan ontstaan wanneer de prestaties van een bedrijf achterblijven bij de verwachtingen van investeerders. Oprichters kunnen dan eerst een rooskleuriger beeld van omzet, klanten of groei schetsen dan de werkelijkheid rechtvaardigt.
In een volgende fase worden volgens de onderzoekers documenten vervaardigd om die voorstelling te staven. Als voorbeeld noemen zij een mobiele testapp die verzonnen klantcontracten en facturen gebruikte, fictieve omzet boekte en daarmee investeerders wist te overtuigen van een waardering als unicorn.
Daarna kan de misleiding zich uitbreiden naar de technologie zelf, bijvoorbeeld met demo's die meer mogelijkheden tonen dan het product daadwerkelijk heeft. Zo kan binnen een bedrijf een parallel beeld van de werkelijkheid ontstaan.
Rol van bestuurders en investeerders
De onderzoekers stellen dat investeerders niet altijd alleen slachtoffer zijn. Hoge en soms onhaalbare groeidoelen kunnen oprichters onder druk zetten om resultaten te presenteren die niet bestaan. Vooral de huidige markt rond AI-start-ups heeft kenmerken die dit risico kunnen vergroten, zoals veel kapitaal en hoge waarderingen.
Ook de bestuursstructuur hangt samen met het risico. Start-ups waarvan de raad van bestuur door de oprichter wordt gecontroleerd, bleken twee keer zo vaak fraude te plegen als bedrijven met een bestuur dat door investeerders wordt geleid of door beide partijen wordt gedeeld.
Een eerdere fraudezaak lijkt oprichters bovendien niet altijd te verhinderen om opnieuw financiering op te halen. Bedrijven blijven daarnaast langer privé, terwijl beursgenoteerde ondernemingen doorgaans intensiever worden gecontroleerd.
De onderzoekers pleiten voor vaker terugkerende onderzoeken en formele controles door de SEC zodra start-ups een bepaalde investeringsdrempel bereiken. Ook zouden investeerders meer verantwoordelijkheid moeten dragen voor tekortkomingen in het bedrijfsbestuur en voor het naleven van hun zorgplicht.
