Politieke kwetsbaarheid heeft Italië, Frankrijk, Spanje, België en het Verenigd Koninkrijk sinds 2022 gezamenlijk circa 98 miljard euro aan extra rente op staatsleningen gekost. Dat blijkt uit onderzoek van kredietverzekeraar Allianz Trade, die politieke ontwikkelingen koppelt aan de prijs die landen betalen om geld te lenen.
De landen betaalden gemiddeld ongeveer 3 procent meer rente boven op hun jaarlijkse rentebetalingen. Italië en het Verenigd Koninkrijk hadden met elk rond de 41 miljard euro de hoogste extra kosten. Ook Frankrijk en Spanje zagen de rentelasten met tientallen miljarden euro's oplopen.
Johan Geeroms, director Risk Underwriting bij Allianz Trade Benelux, noemt politieke instabiliteit een directe last voor de overheidsfinanciën. "Die 100 miljard aan extra rente is geld dat overheden daardoor niet kunnen besteden aan bijvoorbeeld zorg, onderwijs of klimaat."
Rente reageert op politieke onzekerheid
Allianz Trade meet de politieke kwetsbaarheid met de Political Fragility Index, of PFI. Daarbij kijkt de kredietverzekeraar onder meer naar de versnippering van het politieke landschap, de afname van steun voor traditionele partijen, de invloed van populistische bewegingen en de bestuurbaarheid van een land.
Een hogere score op die index gaat vaak samen met hogere rentes op staatsleningen. Beleggers rekenen bij aanhoudende politieke spanningen op grotere onzekerheid over het begrotingsbeleid en de bereidheid van regeringen om financiële afspraken na te komen. Daardoor kan een renteopslag ontstaan die zich over meerdere jaren opstapelt.
Volgens Geeroms zijn politieke en financiële risico's niet meer beperkt tot Zuid-Europese landen. Ook Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn kwetsbaarder geworden.
Nederland blijft vooralsnog veilige haven
Nederland scoort relatief hoog op politieke fragmentatie door het grote aantal partijen en de verdeling van stemmen over veel fracties. Toch zien beleggers Nederlandse staatsleningen nog steeds als relatief veilig, waardoor een vergelijkbare renteopslag vooralsnog uitblijft.
Geeroms schrijft dat toe aan het Nederlandse consensusmodel, waarin coalities, parlement, kabinet en sociale partners invloed hebben. Daardoor zijn grote beleidswijzigingen minder waarschijnlijk. Naast Nederland gelden ook Duitsland en Oostenrijk in het onderzoek als veilige havens.
Die positie is niet gegarandeerd, waarschuwt Geeroms. Als de versnippering verder toeneemt, kunnen beleggers volgens hem alsnog meer risico gaan rekenen voor Nederlandse staatsleningen.
