Onderzoekers van de Universiteit Maastricht en Alzheimer Centrum Limburg hebben zeven leefgewoonten en omstandigheden aangewezen die samenhangen met het risico op dementie. Het gaat om eenzaamheid, depressie, overmatig alcoholgebruik, roken, ernstig overgewicht, een lage opleiding en weinig beweging.
Als al deze factoren zouden verdwijnen, zou het aantal gevallen van dementie in Nederland volgens de berekening ruim dertig procent lager kunnen liggen. De onderzoekers benadrukken dat dit een theoretische berekening is. Het is niet realistisch om alle risicofactoren volledig uit te bannen, maar aanpassingen in leefstijl en beleid kunnen volgens hen wel verschil maken.
Eenzaamheid speelt een grote rol
Vooral eenzaamheid valt op. Onderzoeker Tessa van Baal analyseerde gegevens uit vier edities van de Gezondheidsmonitor, verzameld tussen 2012 en 2022 door GGD, GHOR Nederland, het RIVM en het CBS. In de gegevens van honderdduizenden Nederlanders nam de invloed van eenzaamheid in die periode toe, terwijl de rol van roken en alcohol afnam.
„Van die dertig procent die we zouden kunnen voorkomen als we alle zeven factoren uitsluiten, hebben we tien procent al te pakken wanneer we alle eenzaamheid zouden weten uit te roeien”, zegt Van Baal. „Het is echt heel belangrijk dat we veel meer inzetten op het voorkomen van eenzaamheid.”
Volgens Van Baal wordt in Nederland te vaak aangenomen dat dementie vanzelf bij het ouder worden hoort. „Maar er is juist best veel dat we nog kunnen doen. Het beleid in Nederland zou zich daar ook veel meer op moeten richten, om te voorkomen dat we bijvoorbeeld te maken krijgen met depressie of ernstig overgewicht.”
Mensen kunnen zelf bijdragen door niet te roken, weinig of geen alcohol te drinken, meer te bewegen en sociale contacten te onderhouden. Voorbeelden daarvan zijn deelnemen aan een leesclub, vrijwilligerswerk doen of activiteiten ondernemen met anderen.
Verschillen tussen bevolkingsgroepen
Ook de inrichting van buurten kan volgens de onderzoeker helpen. Veilige, groene wijken met ontmoetingsplekken en voorzieningen op loopafstand kunnen bewegen stimuleren, gezonder eten makkelijker maken en sociale isolatie tegengaan.
De risicofactoren zijn niet gelijk verdeeld over de bevolking. Mensen met een laag inkomen en eerstegeneratiemigranten hebben er vaker mee te maken dan mensen met de hoogste inkomens en mensen met een Nederlandse achtergrond. Daardoor spelen leefstijl en leefomstandigheden bij deze groepen een grotere rol in het risico op dementie.
In Nederland leven momenteel 320.000 mensen met dementie. Alzheimer Nederland verwacht dat dit aantal zonder veranderingen oploopt tot 500.000 in 2040.
