De Romeinse Lycurgusbeker verandert van jadegroen naar robijnrood afhankelijk van de manier waarop het licht op het glas valt. Onderzoekers van de University of Sheffield hebben dat effect nagebootst met een recept dat is gebaseerd op de samenstelling van het antieke glas.
De beker dateert uit de vierde eeuw en is te zien in het British Museum. Het voorwerp is versierd met een mythologisch tafereel waarop koning Lycurgus verstrikt raakt in een wijnrank. Volgens het verhaal werd hij gestraft omdat hij zich verzette tegen Dionysos, de Griekse god van de wijn.
Goud en zilver op nanoschaal
Voor hun experiment verwerkten de onderzoekers zeer kleine deeltjes goud en zilver in het glas. De deeltjes zijn ongeveer duizend keer kleiner dan een zandkorrel. Het mengsel werd verhit tot ruim 1.000 graden, waardoor het glas smolt.
Tijdens het afkoelen ontstonden goud- en zilvernanokristallen rond de oorspronkelijke deeltjes. Die kristallen beïnvloeden de manier waarop licht door het materiaal gaat en wordt teruggekaatst.
Wanneer licht door de beker heen valt, houden de nanodeeltjes vooral blauw en groen licht tegen. Daardoor blijft voornamelijk rood en oranje licht zichtbaar. Dat zorgt voor de robijnrode kleur aan de andere kant van de beker.
Bij licht dat op het oppervlak valt, werkt het effect anders. De nanodeeltjes verstrooien het licht, waardoor het glas ondoorzichtig en groen lijkt. Het kleurverschil ontstaat dus niet doordat het glas van samenstelling verandert, maar door de richting waarin het licht op het materiaal valt.
De onderzoekers gebruikten een oud recept om de optische eigenschappen van het Romeinse glas zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen. Daarmee konden zij laten zien hoe ambachtslieden in de oudheid, waarschijnlijk zonder kennis van nanotechnologie, een dergelijk effect tot stand brachten.
De Lycurgusbeker geldt als een bijzonder voorbeeld van Romeinse glaskunst. In 2022 werd het voorwerp opgenomen in een selectie van zeven glazen wereldwonderen.
