Onderzoekers die online desinformatie bestuderen, ervaren grote problemen bij het verkrijgen van gegevens van sociale media. TikTok, X en Meta zouden verzoeken afwijzen, hoge technische eisen stellen of toegang beperken, terwijl de Digital Services Act, DSA, daar onder voorwaarden ruimte voor biedt.
De DSA geeft erkende onderzoekers van betrouwbare instellingen recht op gegevens wanneer die nodig zijn om systeemrisico's te onderzoeken. Het kan gaan om illegale inhoud, beïnvloeding van verkiezingen of bedreigingen van grondrechten. Onderzoekers zeggen dat de regels in de praktijk moeilijk toepasbaar zijn.
Adriana Iamnitchi, hoogleraar computational social sciences aan de Universiteit Maastricht, vroeg TikTok om toegang voor onderzoek naar online campagnes rond de Roemeense politicus Calin Georgescu. TikTok wees het verzoek af, omdat haar team volgens het platform onvoldoende had aangetoond aan de voorwaarden voor onderzoekers, commerciële belangen en beveiliging te voldoen.
Iamnitchi wilde onder meer onderzoeken hoe pro-Georgescuberichten via verborgen influencermarketing en politieke livestreams werden verspreid en betaald. Georgescu kreeg voor de eerste ronde van de Roemeense presidentsverkiezingen in 2024 onverwacht veel steun. TikTok verwijderde later tienduizenden nepaccounts uit een gecoördineerd netwerk dat Georgescu en zijn partij AUR promootte.
Grote verschillen tussen platforms
Uit gegevens van DSA40 Collaboratory, een Duits initiatief dat aanvragen bijhoudt, blijkt dat van 46 gemelde verzoeken er 20 zijn goedgekeurd en 14 afgewezen. TikTok keurde 11 van de 13 geregistreerde aanvragen goed, terwijl X 11 van de 23 verzoeken afwees. De werkelijke afwijzingsgraad kan hoger liggen, omdat registratie vrijwillig is.
Platforms hanteren uiteenlopende aanvraagprocedures. Universiteiten moeten gegevens soms opslaan op systemen die fysiek niet met internet verbonden zijn. Veel instellingen beschikken volgens onderzoekers niet over zulke infrastructuur. Ook kan toegang tot een API worden begrensd, waardoor grootschalig onderzoek lastig wordt.
TikTok zegt dat meer dan 1.500 onderzoeksteams toegang hebben gekregen tot zijn hulpmiddelen. In de tweede helft van vorig jaar werden in de EU 130 aanvragen goedgekeurd. Het bedrijf stelt dat een daglimiet van 1.000 API-verzoeken toegang kan geven tot maximaal 100.000 video- en commentaargegevens per dag.
Meta zegt dat zijn Content Library en bijbehorende API uitgebreider zijn dan het voormalige CrowdTangle. Gekwalificeerde non-profitonderzoekers en journalisten kunnen daarvoor een aanvraag doen. X moest na een rechtszaak van Democracy Reporting International alsnog data verstrekken voor onderzoek naar het Duitse verkiezingsdebat. De organisatie procedeert ook over toegang voor onderzoek rond de Hongaarse verkiezingen.
