Steeds meer wethouders wonen niet in de gemeente waar zij werken. Tien jaar geleden ging het om 9 procent van de lokale bestuurders, inmiddels is dat 16,6 procent. Daarmee woont ongeveer een op de zes wethouders buiten de gemeentegrenzen.
Wethouders moeten op grond van de wet in beginsel wonen in de gemeente waar zij zijn benoemd. Een gemeenteraad kan echter toestemming geven voor een uitzondering. Die mogelijkheid wordt vaker gebruikt, mede doordat gemeenten steeds vaker bestuurders met gespecialiseerde kennis zoeken.
Uit een peiling onder het RTL Nieuws-panel blijkt dat 90 procent van de deelnemers vindt dat een wethouder wel in de eigen gemeente moet wonen. Nederland telt ongeveer 1400 wethouders, op basis van de meest recente cijfers uit 2024 van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Zoektocht naar gespecialiseerde bestuurders
Bijzonder hoogleraar bestuurskunde Martijn van der Steen van de Erasmus Universiteit Rotterdam noemt de ontwikkeling ingewikkeld. Gemeenten kregen vooral tussen 2010 en 2015 meer taken, waardoor het werk van wethouders volgens hem technisch ingewikkelder is geworden. Daardoor zoeken gemeenten vaker naar geschikte kandidaten buiten de eigen grenzen.
Van der Steen wijst erop dat het wethouderschap niet alleen draait om inhoudelijke kennis. "Want wethouder zijn is niet enkel een technisch vak, maar ook een politiek vak. Daarom moet je ook geworteld zijn in de gemeenschap", zegt hij. Een bestuurder die van buiten komt, kan volgens hem meer moeite hebben om die binding op te bouwen.
Hij ziet geen aanwijzingen dat wethouders van buiten de gemeente minder goed functioneren. Wel kan hun woonplaats een rol spelen in de beeldvorming, vooral wanneer er problemen zijn. "Als het slecht gaat dan wordt er al snel gewezen naar iemands woonplaats en dat diegene niet gebonden is aan de streek. En beeldvorming ís belangrijk in de politiek."
Werk en privé
Wethouder Marc Budel woont in Velp en werkt sinds 2024 in Loon op Zand, bijna 100 kilometer verderop. De rit naar het gemeentehuis duurt naar eigen zeggen tussen een uur en anderhalf uur. Hij verhuisde niet omdat zijn vrouw in Amersfoort werkt en hij mantelzorg verleent aan zijn moeder.
Budel was van 2018 tot 2022 wethouder in zijn woonplaats Rheden. Hij zegt dat een bestuurder van buiten soms met meer afstand naar lokale verhoudingen kan kijken. Tegelijk mist hij het informele contact dat ontstaat door in de gemeente te wonen, bijvoorbeeld bij concerten en andere bijeenkomsten. Daarom moet hij bewuster kiezen welke activiteiten hij bezoekt.
