Minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie heeft zijn voorstel voor een Zelfstandigenwet ter internetconsultatie voorgelegd. Belanghebbenden kunnen vanaf nu reageren. Het kabinet wil de nieuwe regels op 1 januari 2028 laten ingaan, maar het voorstel moet nog worden beoordeeld door de Raad van State en beide Kamers van het parlement.
De wet moet duidelijkheid geven aan meer dan een miljoen zelfstandigen en hun opdrachtgevers. Onder de huidige regels is volgens het kabinet onvoldoende helder wanneer sprake is van zelfstandig ondernemerschap en wanneer iemand feitelijk in loondienst werkt. Dat leidt volgens de minister tot terughoudendheid bij opdrachtgevers en kan schijnzelfstandigheid in de hand werken.
Bij schijnzelfstandigheid werken mensen op papier als zzp’er, terwijl hun werk in de praktijk kenmerken van een dienstverband heeft. Werkgevers betalen dan geen premies en belastingen voor sociale zekerheid. De werkenden hebben daardoor minder bescherming bij bijvoorbeeld ziekte of ontslag.
Twee toetsen voor zelfstandigen
De voorgestelde wet werkt met een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Aan beide voorwaarden moet worden voldaan. De eerste toets kijkt naar de ondernemer achter de persoon. Die moet onder meer staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, een btw-nummer en een zakelijke rekening hebben. Ook moet de ondernemer in twee jaar tijd minimaal drie klanten hebben gehad.
Eén grote opdrachtgever blijft mogelijk, zolang de zelfstandige actief werkt aan spreiding van de opdrachten. Daarnaast moet een zzp’er een nog vast te stellen minimumbedrag besteden aan voorzieningen tegen ondernemersrisico’s. Daaronder vallen bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering of een pensioenvoorziening.
De werkrelatietoets gaat over de uitvoering van een specifieke opdracht. De zelfstandige moet ruimte hebben om zelf te bepalen hoe, waar en wanneer het werk wordt gedaan. De opdrachtgever bepaalt in principe wat er moet gebeuren. Veiligheidsvoorschriften, zoals het dragen van een helm op een bouwplaats, kunnen wel verplicht blijven.
De praktijk weegt zwaarder dan de afspraken op papier. Ook moet de zelfstandige voor eigen rekening en risico werken en zelf verantwoordelijk zijn voor het oplossen van problemen met de uitvoering.
Aartsen zegt met de wet vooraf duidelijk te willen maken hoe werken als zelfstandige mogelijk is. Advocaat Boris Emmerig, die het voorstel heeft bekeken, verwacht echter nieuwe discussies. "Dit gaat nog veel reuring teweeg brengen", zegt hij. Volgens hem blijven er onderdelen over die tot onduidelijkheid kunnen leiden. Uiteindelijk blijven controles en de feitelijke werksituatie bepalend.
