Het Rijk trekt vanaf 2027 structureel minder geld uit voor gemeenten. In 2027 bevat het Gemeentefonds nog 49,96 miljard euro, tegenover 48,3 miljard euro in 2026. Daarna daalt het bedrag geleidelijk naar 45,8 miljard euro in 2031.
De gemeenten krijgen in 2027 geen nieuwe compensatie voor de jeugdzorg. Ook wordt 1,01 miljard euro bezuinigd op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), waaronder huishoudelijke hulp valt. Gemeenten voeren veel taken namens het Rijk uit en waarschuwen al langer dat de beschikbare middelen daarvoor onvoldoende zijn.
Geld voor nieuwe en bestaande taken
Het kabinet-Schoof gaf gemeenten vanaf 2026 jaarlijks 414 miljoen euro extra voor jeugdzorg. Die tijdelijke tegemoetkoming loopt niet door. Tegelijkertijd verschuift geld tussen begrotingen, waardoor niet alle veranderingen een extra uitgave voor gemeenten betekenen.
Zo staat Beschermd Wonen niet langer als uitgave op de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Bijna 95 miljoen euro wordt voortaan via het Gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld. Voor de nieuwe wettelijke plicht om inwoners binnen redelijke afstand toegang tot een bibliotheek te bieden, krijgen gemeenten alleen in 2027 62 miljoen euro.
In de begroting staat ook dat het kabinet beter inzicht wil krijgen in de taken van gemeenten en de kosten daarvan. Gemeenten klagen al jaren dat onduidelijk is welke verantwoordelijkheden zij precies hebben en of de vergoeding vanuit het Rijk voldoende is.
Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken heeft de herziening van het Gemeentefonds uitgesteld. Die verandering van de verdeelsleutel leidde tot onrust bij gemeenten, die vrezen voor financiële instabiliteit. Gemeenten betalen onder meer uitkeringen uit en zijn verantwoordelijk voor de energietransitie, infrastructuur en andere vaste uitgaven.
Daarnaast wil Heerma een einde maken aan de wildgroei aan specifieke uitkeringen. Daarmee stelt het Rijk tijdelijk geld beschikbaar voor afzonderlijke taken, zoals de aanpak van laaggeletterdheid. Gemeenten zeggen dat de voorwaarden en verantwoordingsregels veel capaciteit kosten.
Gemeenten kunnen een deel van hun inkomsten zelf verhogen via lokale belastingen. De opbrengst van de onroerendezaakbelasting komt in 2026 naar verwachting uit op 15,3 miljard euro. Dat is 6,5 procent meer dan in 2025.
