De Europese Commissie wil de Europese Unie voorbereiden op nieuwe lidstaten. Kandidaten moeten na toetreding niet alleen aan de voorwaarden voldoen, maar ook langdurig kunnen worden aangepakt als zij de democratie, rechtsstaat of mensenrechten ondermijnen.
De Commissie stelt voor om nieuwe leden in zulke gevallen maximaal vijftien jaar hun stemrecht te kunnen ontnemen. Daarmee wil zij voorkomen dat landen na hun toetreding Europese regels naast zich neerleggen en de besluitvorming binnen de Unie blokkeren.
Meer steun voor uitbreiding
Uitbreiding was jarenlang een gevoelig onderwerp in Brussel. Kroatië was in 2013 het laatste land dat toetrad. EU-landen vreesden dat nieuwe leden vooral geld zouden kosten en twijfelden eraan of zij zich ook na toetreding aan Europese afspraken zouden houden.
De oorlog in Oekraïne en de herverkiezing van Donald Trump hebben de steun voor uitbreiding vergroot. Een grotere Unie zou Europa volgens eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos meer politieke en economische invloed geven. Ook wil de EU voorkomen dat Rusland of China meer grip krijgt op Europese landen.
De voorgestelde maatregelen moeten nieuwe lidstaten juist sterker aan de Unie binden. De Commissie verwijst daarbij naar Hongarije. Dat land trad in 2004 toe, maar de rechtsstaat kwam er later onder druk te staan. Ook waren er problemen met de besteding van Europees geld en werden Europese regels herhaaldelijk genegeerd.
De EU bevroor subsidies aan Hongarije, maar kreeg het stemrecht van het land niet afgenomen. Daarvoor was de steun van alle lidstaten nodig. Polen blokkeerde die stap lange tijd, terwijl Hongarije Polen steunde toen ook daar de onafhankelijkheid van de rechtspraak werd aangetast.
Besluitvorming met meerderheid
Naast strengere controle op nieuwe leden wil de Commissie de besluitvorming in een grotere EU vereenvoudigen. Zij pleit ervoor vaker besluiten te nemen met een gekwalificeerde meerderheid. Daarvoor zou steun nodig zijn van 55 procent van de landen, die samen meer dan 65 procent van de EU-bevolking vertegenwoordigen.
Nu is voor veel belangrijke besluiten instemming van alle lidstaten vereist. Daardoor kan één land maatregelen tegenhouden. De EU-landen moeten wel unaniem besluiten om in meer gevallen met meerderheden te gaan stemmen.
De regeringsleiders bespreken de uitbreidingsplannen volgende week tijdens een Europese top. Nederland is traditioneel terughoudend over uitbreiding, maar staat positiever tegenover de nieuwe waarborgen.
