De Nederlandse economie is jaarlijks 16,8 miljard euro kwijt aan het voldoen aan wet- en regelgeving. Dat bedrag is gelijk aan ongeveer 1,5 procent van het bruto binnenlands product. Ruim de helft, 9,1 miljard euro, komt voor rekening van bedrijven in de private sector.
De nalevingskosten zijn tussen 2013 en 2024 met 28 procent gestegen. In de bouw, energiesector, industrie en financiële dienstverlening namen deze kosten sterker toe dan de arbeidsproductiviteit. Daardoor gaat een groeiend deel van de loonkosten op aan werkzaamheden die nodig zijn om aan regels te voldoen.
Gemeten als aandeel van de totale arbeidskosten had Nederland in 2024 de hoogste nalevingslast van alle 27 EU-landen. Het onderzoek beperkt zich tot directe kosten van arbeid. Kosten door bijvoorbeeld uitgestelde investeringen of minder innovatie zijn niet meegerekend, waardoor de totale economische schade mogelijk hoger uitvalt.
Tijd voor rapportages en controles
Onderzoekers analyseerden met taalmodellen 19.000 taken binnen 923 beroepen. Zij brachten in kaart hoeveel arbeidsuren en loonkosten organisaties besteden aan onder meer rapportages, vergunningsaanvragen en controles.
De gespecialiseerde zakelijke dienstverlening draagt met 2,9 miljard euro de hoogste kosten. De financiële sector volgt met 1,2 miljard euro. Een deel van de lasten bij zakelijke dienstverleners bestaat uit compliancewerk dat zij uitvoeren voor klanten in andere bedrijfstakken.
PwC-hoofdeconoom Barbara Baarsma wijst erop dat regels niet per definitie een probleem vormen. "De kosten van de naleving zijn hoger dan de maatschappelijke baten", zegt zij. Volgens haar loopt de economie kansen mis wanneer werknemers minder tijd kunnen besteden aan innovatie en ondernemerschap doordat zij regels moeten naleven.
Minder regels aangepast dan beloofd
Het kabinet heeft toegezegd 500 knellende regels te vereenvoudigen. Volgens Baarsma zijn daarvan tot nu toe 97 aangepast, terwijl er ook nieuwe regels bijkomen. Zij pleit voor bindende doelstellingen per ministerie om de regeldruk terug te brengen.
Baarsma verwijst daarbij naar de aanpak onder voormalig premier Balkenende, toen ministeries een reductiedoel van 25 procent kregen. Zulke doelen zijn volgens haar nodig om te voorkomen dat de nalevingslast verder oploopt en de productiviteitsgroei afremt.
