Nederland geldt als een van de Europese innovatieleiders, maar de toepassing van nieuwe technologie in bestaande bedrijven blijft achter. Ongeveer 13 procent van de Nederlandse bedrijven gebruikt AI-technologieën. In verschillende andere Europese landen ligt dat aandeel hoger.
Internationale gegevens van bijna 15.000 bedrijven wijzen op een verband tussen ontslagbescherming en de invoering van AI. Bedrijven in landen met strengere regels voor collectief ontslag gebruiken minder vaak AI en andere technologieën die ingrijpende organisatorische veranderingen vragen.
Die samenhang blijft bestaan als rekening wordt gehouden met onder meer productiviteit, sector, bedrijfsomvang, export en de beschikbaarheid van werknemers met de benodigde vaardigheden. Het onderzoek toont een verband, geen rechtstreeks oorzakelijk effect.
Aanpassing van werkprocessen
De invoering van AI gaat vaak verder dan het installeren van software. Bedrijven moeten werkprocessen aanpassen, taken anders verdelen en werknemers soms omscholen. Bij grotere veranderingen kunnen ook reorganisaties nodig zijn, waardoor ontslag- en reorganisatiekosten meewegen in de beslissing om de technologie toe te passen.
Voor technologieën die eenvoudiger afzonderlijk kunnen worden ingevoerd, is het verband veel minder duidelijk. Bij cloud computing en Internet of Things is de relatie met ontslagbescherming zwak of niet zichtbaar. Deze toepassingen vragen doorgaans minder om veranderingen in de organisatie en personeelsinzet.
De kosten van herstructurering bedragen in Nederland gemiddeld ongeveer 2,6 jaarsalarissen per werknemer die bij een reorganisatie betrokken is. Daarmee zit Nederland in de middenmoot. In Zuid-Europese landen zijn die kosten hoger, terwijl zij in Noord-Europese en Angelsaksische economieën lager liggen.
Grootste verschillen bij grote bedrijven
De verschillen in AI-gebruik tussen landen nemen toe naarmate bedrijven groter zijn. In landen met minder strenge ontslagbescherming stijgt de AI-adoptie bij grote bedrijven sterker dan in landen waar reorganisaties duurder of ingewikkelder zijn.
Grote organisaties hebben doorgaans meer kapitaal, kennis en schaalvoordelen, maar ook grotere bestaande personeelsbestanden en complexere structuren. Daardoor kunnen de kosten van aanpassing bij de invoering van AI juist zwaar wegen. Kleine en jonge bedrijven hoeven vaak minder bestaande processen te wijzigen en kunnen nieuwe technologie daardoor eenvoudiger inpassen.
Dat is relevant voor de productiviteit, omdat middelgrote en grote bestaande bedrijven een groot deel van de werkgelegenheid en toegevoegde waarde vertegenwoordigen. Brede verspreiding van AI binnen die organisaties kan daarom belangrijker zijn dan toepassing alleen bij start-ups en snelgroeiende bedrijven.
