De Europese Unie heeft maandag 826 Russische bedrijven en 743 personen toegevoegd aan de sanctielijst tegen Rusland. Het is de grootste uitbreiding van de lijst tot nu toe. De tegoeden van de betrokkenen worden bevroren en het is verboden om hun geld of andere economische middelen beschikbaar te stellen.
De uitbreiding maakt deel uit van het 21e sanctiepakket dat de EU sinds de Russische inval in Oekraïne heeft aangenomen. Met de maatregelen probeert de EU te voorkomen dat Rusland goederen krijgt die het nodig heeft voor zijn oorlogsindustrie.
Toch bereiken verboden producten Rusland nog steeds. Europese bedrijven kunnen goederen bijvoorbeeld verkopen aan een tussenhandelaar in Kazachstan, Kirgizië of Armenië. Die goederen kunnen daarna worden doorverkocht aan een Russisch bedrijf.
Advocaat Heleen over de Linden, gespecialiseerd in Russische sancties, noemt een plotselinge overstap van directe handel met Rusland naar handel met landen in de regio een duidelijk waarschuwingssignaal. Vooral als een onderneming eerst rechtstreeks aan Rusland leverde en daarna via Kazachstan of Kirgizië gaat werken, zouden volgens haar alarmbellen moeten afgaan.
Hoge opbrengsten, grote gevolgen
De handel kan aantrekkelijk zijn omdat schaarse goederen in prijs stijgen. Ook ontstaan kansen voor kleinere bedrijven wanneer grote multinationals zich uit Rusland terugtrekken. Over de Linden zegt dat sancties daardoor voor sommige ondernemers juist een lucratieve markt creëren.
Wie sancties omzeilt, loopt echter grote financiële en juridische risico's. Bedrijven en betrokken personen kunnen hun opbrengsten kwijtraken en strafrechtelijk worden vervolgd. In sommige gevallen staat daar een gevangenisstraf van maximaal zes jaar op.
Ondernemers moeten volgens Over de Linden zelf kunnen uitleggen waarom zij bepaalde goederen uitvoeren en welke controles zij hebben uitgevoerd. Daarbij hoort veel documentatie, zeker bij producten die onder exportbeperkingen vallen.
Sanctierechtadvocaat Yvo Amar wijst erop dat overtredingen lastig te onderzoeken en te bewijzen zijn. De controle stopt volgens hem vaak bij de grens en er is beperkte capaciteit voor onderzoek. Hoewel de maximale straffen hoog zijn, worden in de praktijk vooral boetes opgelegd.
Omzeiling maakt sancties duurder
Volgens Amar betekenen de omzeilingsroutes niet dat de sancties geen effect hebben. De hoeveelheid goederen die Rusland via tussenhandelaren ontvangt, is volgens hem slechts een fractie van de handel van voor de sancties.
Bovendien moeten Russische bedrijven meer betalen voor producten die via omwegen worden geleverd. Tussenhandelaren rekenen daarvoor hoge bedragen. De sancties maken het voor Rusland daardoor moeilijker en duurder om aan bepaalde goederen te komen, al zijn ze niet voldoende om de oorlog te beëindigen.
