Vier voormalige UÇK-kopstukken
De uitspraak draait om vier voormalige leiders van het Kosovaarse Bevrijdingsleger UÇK. De bekendste verdachte is Hashim Thaçi, de voormalige politieke leider en opperbevelhebber van de organisatie. De andere drie beklaagden hadden eveneens hoge functies binnen het UÇK.
Het Openbaar Ministerie heeft tegen alle vier een gevangenisstraf van 45 jaar geëist. Zij worden onder meer verdacht van vervolging, marteling en moord op Serviërs, Roma en Albanese politieke tegenstanders. De verdachten ontkennen verantwoordelijkheid voor de misdrijven en zeggen onschuldig te zijn.
Oorlog en onafhankelijkheid
Kosovo was in de jaren 90 een autonome provincie binnen Servië. Er woonden vooral etnische Albanezen, die volgens het bronmateriaal werden gediscrimineerd en onderdrukt. Het UÇK werd begin jaren 90 opgericht als guerrillabeweging en streed met wapens voor afscheiding van Servië. Het Servische leger reageerde met geweld, waarna oorlog ontstond.
Door grootschalige NAVO-bombardementen op Servische doelen kwam de oorlog in 1999 ten einde. Bij het conflict vielen ongeveer 13.000 burgerslachtoffers en moesten naar schatting 850.000 mensen vluchten. Kosovo kwam daarna onder tijdelijk bestuur van de Verenigde Naties. In 2008 riep het land de onafhankelijkheid uit. Servië erkent die onafhankelijkheid nog altijd niet, wat voor spanningen in de regio zorgt.
Thaçi was in 2008 premier en speelde een rol bij de onafhankelijkheidsverklaring. Daarna was hij minister van Buitenlandse Zaken en van 2016 tot 2020 president. Hij werkte onder internationale druk mee aan de oprichting van het tribunaal. Nadat een rechter de aanklacht tegen hem had bevestigd, trad hij in 2020 af en liet hij zich vrijwillig overbrengen naar de gevangenis in Den Haag.
Kritiek op het tribunaal
Het Kosovo Specialist Chambers werd in 2015 opgericht om vermeende oorlogsmisdaden van het UÇK te onderzoeken. Volgens Mathias Holvoet, docent internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam, is het problematisch dat het tribunaal zich op één etnische groep richt. Verantwoordelijkheid voor misdrijven zou volgens hem voor alle partijen moeten gelden.
Nevenka Tromp, hoogleraar internationale relaties aan de Universiteit van Amsterdam, ziet de oprichting mede als reactie op kritiek uit Servië. Dat land vond het Joegoslaviëtribunaal bevooroordeeld, omdat daar vooral Serviërs waren veroordeeld.
In Kosovo is veel steun voor de verdachten. Afgelopen zondag demonstreerden naar schatting 150.000 mensen in Pristina. Volgens critici was het UÇK een losse groepering en hadden de aangeklaagden onvoldoende autoriteit om persoonlijk verantwoordelijk te worden gehouden. In Kosovo en Den Haag worden rond de uitspraak opnieuw protesten verwacht.
