Hamburg voert als eerste Duitse deelstaat een verplichte controle op extremisme in voor sollicitanten bij de overheid. De maatregel geldt onder meer voor toekomstige leraren, politieagenten, postbezorgers en IT-medewerkers van de gemeente.
De veiligheidsdienst BfV onderzoekt of kandidaten bekendstaan om extremistische activiteiten of opvattingen. Het gaat daarbij om aanhangers van neonazistische partijen, extreemlinkse organisaties, de Koerdische PKK en verboden islamitische groeperingen.
De Hamburgse deelstaatminister van Binnenlandse Zaken Andy Grote, van de SPD, zegt dat mensen die de vrije democratische orde afwijzen niet voor de overheid kunnen werken. Volgens hem tast extremisme binnen de publieke dienst het vertrouwen in en de integriteit van de overheid aan.
Partijlidmaatschap is niet genoeg
Lidmaatschap van een politieke partij leidt niet automatisch tot uitsluiting. Dat geldt ook voor de AfD. De BfV moet aannemelijk maken dat de sollicitant zelf ongrondwettelijke opvattingen heeft. Bij twijfel volgt eerst een gesprek met de kandidaat.
De Duitse inlichtingendienst bestempelde de AfD in 2025 als extreemrechts, maar schortte die classificatie op terwijl de partij juridisch bezwaar maakt. In vijf deelstaten heeft de AfD wel de status van bevestigde rechts-extremistische organisatie. Sollicitanten uit die deelstaten kunnen in Hamburg daarom worden onderzocht.
De Hamburgse AfD noemt de regeling een klimaat van wantrouwen en ideologische spionage. Andere deelstaten volgen de invoering met belangstelling. Als de AfD uiteindelijk landelijk als extremistisch wordt aangemerkt, kan dat gevolgen hebben voor partijleden die werkzaam zijn als ambtenaar, agent of militair.
Vrees voor gevolgen voor activisten
Vakbond DGB, linkse organisaties en jongerenafdelingen van de SPD en Groenen vrezen dat de controle ook klimaatactivisten en linkse activisten kan treffen. Zij waarschuwen dat betrokken mensen hierdoor kunnen afzien van een baan bij de overheid, terwijl daar personeelstekorten zijn.
Critici vergelijken de regeling met het Radicalendecreet uit de jaren zeventig en tachtig. Miljoenen mensen werden toen gescreend op extremisme, vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum. Vooral leraren kregen in de praktijk te maken met beroepsverboden.
Grote vindt die vergelijking onjuist. Hij stelt dat de huidige procedure alleen gebruikmaakt van openbaar beschikbare gegevens, dat kandidaten altijd worden gehoord en dat een afwijzing kan worden aangevochten. In Hamburg werden vorig jaar 50 medewerkers in publieke dienst aangetroffen met extremistische opvattingen, vooral in het onderwijs, zegt hij.
