Vanaf vandaag kunnen Chinese autoriteiten de bewegingsvrijheid van burgers verder beperken. Een nieuwe wet geeft de overheid ruimere bevoegdheden om mensen de toegang tot of het vertrek uit China te ontzeggen wanneer volgens haar de nationale veiligheid of de ontwikkeling van het land in gevaar komt.
De regels zijn formeel bedoeld om onder meer fraude, terrorisme en andere illegale activiteiten te bestrijden. De wet maakt het daarnaast mogelijk om te voorkomen dat kennis, technologie en talent naar het buitenland verdwijnen. Critici waarschuwen dat de begrippen nationale veiligheid en nationale ontwikkeling onvoldoende zijn afgebakend.
Beperkte toegang tot paspoort
Reizen naar het buitenland was voor Chinezen al niet vanzelfsprekend. Slechts ongeveer 11 procent van de bevolking heeft een paspoort. Hoewel iedere burger er een kan aanvragen, krijgen etnische minderheden, gelovigen, activisten en partijcritici volgens critici maar zelden een paspoort.
Ook paspoorthouders kunnen met beperkingen te maken krijgen. Ambtenaren, militairen en medewerkers van veiligheidsdiensten moeten al langer toestemming vragen voor buitenlandse reizen. Die verplichting geldt inmiddels ook voor onder anderen leraren, artsen en werknemers van staatsbedrijven.
De nieuwe wet kan de autoriteiten helpen om maatregelen sneller op te leggen. Zij kunnen iemand een uitreisverbod geven zonder die persoon daarover vooraf te informeren. Daardoor kan het moeilijk of onmogelijk worden om de beslissing aan te vechten.
Gevolgen voor innovatie
De wet past in een bredere koers waarbij China strategische industrieën en technologische kennis sterker wil afschermen. Peking heeft de afgelopen jaren vaker ingegrepen bij internationale deals en contacten die mogelijk tot verlies van kennis of talent kunnen leiden.
Han Shenlin, hoogleraar aan New York University in Shanghai, zegt dat China buitenlandse uitwisseling steeds meer als een mogelijke kwetsbaarheid ziet. "Ze willen nog steeds internationale uitwisseling, maar alleen nog maar op hun voorwaarden", zegt hij.
Volgens Shenlin kan de strengere controle gevolgen hebben voor de technologische ontwikkeling. "Innovatie is afhankelijk van het vrije verkeer van ideeën, mensen, kapitaal en informatie", zegt hij. Als wetenschappers, ondernemers en investeerders zich beperkt voelen, kan dat volgens hem de productiviteit en efficiëntie van China verminderen.
De Chinese advocaat Henry Gao, die in het buitenland woont, waarschuwt dat het recht om China te verlaten door de wet steeds meer een voorrecht wordt dat de staat naar eigen inzicht kan verlenen. De autoriteiten zeggen juist dat de regels nodig zijn in een internationaler en volgens hen onveiliger wordende wereld.
