Sneller, maar niet betrouwbaar
De Chinese rederij Sea Legend wil als eerste een vaste containerroutedienst openen over de Noordelijke Zeeroute. Vanaf deze zomer moet wekelijks een schip vertrekken uit Ningbo naar Felixstowe in Engeland. De Dubai Tower, die 1.740 containers kan vervoeren, zou de afstand in ongeveer twintig dagen afleggen.
Een reis via de gebruikelijke route door de Straat van Malakka, het Suezkanaal en de Middellandse Zee duurt ongeveer veertig dagen. De route boven Siberië kan daardoor bijna de helft van de reistijd besparen en schepen om geopolitieke knelpunten in het Midden-Oosten heen leiden.
Toch is het onzeker of de dienst structureel kan worden uitgevoerd. Door het smelten van zee-ijs is de route in de zomermaanden beter toegankelijk geworden. Het bevaarbare seizoen loopt ongeveer van half juli tot eind oktober, maar de precieze duur verschilt per jaar. Vorig jaar eindigde het seizoen drie weken eerder dan in 2024 doordat in het oosten sneller ijs ontstond.
Karen van Loon, specialist in het Noordpoolgebied bij Instituut Clingendael, waarschuwt dat rederijen behoefte hebben aan voorspelbaarheid. „Een goede zomer kan gevolgd worden door vreselijke zomers met veel ijs en stormen”, zegt ze. Volgens Van Loon kan de route twintig dagen schelen, maar kunnen schepen ook „drie weken vastzitten in het ijs”.
Vorig jaar voeren 103 schepen de volledige Noordelijke Zeeroute, tegenover 97 een jaar eerder. Daarvan vervoerden vijftien schepen containers. Het totale vrachtvolume bedroeg ongeveer 3,2 miljoen ton. Ter vergelijking: meer dan 12.000 schepen vervoerden dat jaar ruim 1,5 miljard ton via het Suezkanaal.
Russische controle
De route is bovendien sterk afhankelijk van Rusland. Schepen hebben Russische vergunningen nodig en moeten een Russische ijsbreker inhuren. Ook varen Russische loodsen mee. Tussen Moermansk en Vladivostok zijn weinig grote havens en noodhulp is beperkt beschikbaar, waardoor verzekeringen duurder worden.
De Russische overheid controleert daarnaast belangrijke navigatie- en communicatiesystemen. Door de noordelijke ligging werkt gps er slecht. Rusland bouwt daarom aan een eigen netwerk van satellieten. Sinds maart hebben twaalf satellieten hun geplande baan bereikt.
De route heeft daardoor vooral strategische betekenis. Rusland breidt zijn militaire aanwezigheid in het Noordpoolgebied uit en houdt er een nucleaire vloot. China stuurde er onderzoeksschepen naartoe en noemt zichzelf sinds 2018 een nabij-Arctische staat. Volgens Van Loon laat die benaming vooral de ambitie van China als grootmacht zien. Voor Beijing draait het gebied vooral om energiezekerheid en toegang tot Siberische grondstoffen, niet alleen om handel tussen Azië en Europa.
