De stemming in Alberta is een eerste stap op weg naar een mogelijk vertrek uit Canada. De inwoners van de westelijke provincie beantwoorden maandag de vraag of Alberta onderdeel van het land moet blijven. Als een meerderheid tegenstemt, wordt in 2027 een bindend referendum over afscheiding gehouden.
De separatistische beweging krijgt steun van ongeveer een kwart tot maximaal 30 procent van de bevolking, blijkt uit peilingen. Toch neemt de kwestie premier Mark Carney serieus. Hij sprak inwoners van Alberta deze week toe en wees op het belang van de Canadese gezondheidszorg, het onderwijs, de veiligheid en de burgerrechten.
Onvrede over geld en beleid
Alberta is de rijkste provincie van Canada. De economie profiteert sterk van de olie- en gasvoorraden, die voor een groot deel naar de Verenigde Staten worden geëxporteerd. Omdat de provincie relatief veel belasting afdraagt aan de federale overheid, beloven separatisten dat inwoners van een onafhankelijk Alberta hun financiële zorgen snel achter zich kunnen laten.
Die boodschap vindt weerklank nu de kosten van wonen en dagelijkse boodschappen stijgen. Ook de gevolgen van het handelsconflict met de Verenigde Staten voeden de onvrede. De beweging kreeg tijdens de coronapandemie meer vorm, maar bestaat uit verschillende initiatieven en heeft geen officiële politieke vertegenwoordiging.
De regerende United Conservative Party heeft wel aanhang onder separatisten. Premier Danielle Smith zegt dat zij tegen onafhankelijkheid is, maar beloofde tijdens haar verkiezingscampagne in 2023 een referendum om hun steun te winnen.
Ook Quebec en de Verenigde Staten spelen een rol
Alberta is niet de enige provincie waar het separatisme terrein wint. In Quebec, dat zich in 1995 bijna afscheidde, won de separatistische Parti Québécois in september voor het eerst in vijftien jaar verkiezingen. De partij wil pas opnieuw over onafhankelijkheid nadenken als de Amerikaanse president Donald Trump vertrekt.
De separatistische beweging in Alberta is daarnaast verbonden met conservatieve cultuurstrijd. Sommige aanhangers verzetten zich tegen migratie en zogenoemde woke ideeën. Een deel ziet zelfs een aansluiting bij de Verenigde Staten als mogelijkheid.
Amerikaanse bemoeienis versterkt de gevoeligheid. Elon Musk heeft ervoor gepleit dat Alberta, Quebec en Saskatchewan zich van Canada losmaken. Ook de Amerikaanse minister van Handel Scott Bessent sprak positief over de grondstoffen van Alberta. Afvaardigingen uit de provincie zouden bovendien gesprekken hebben gevoerd met het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken over toegang tot olie, water en financiële opbrengsten.
Carney geniet internationaal en in eigen land veel steun, maar de premier blijft daardoor geconfronteerd met regionale onvrede. Ook als Alberta maandag tegen afscheiding stemt, blijven zorgen over de kosten van levensonderhoud, migratie en de relatie met de Verenigde Staten bestaan.
