Koning Willem-Alexander krijgt vrijdag in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden de resultaten van een onderzoek naar de koloniale rol van het Huis Oranje-Nassau. Het onderzoek werd in 2022 op initiatief van de koning gestart en is uitgevoerd door een onafhankelijke commissie van de Universiteit Leiden.
De koning gaf opdracht voor het onderzoek, maar bemoeide zich niet met de opzet, uitvoering of conclusies. Wel stelde hij documenten uit de koninklijke archieven beschikbaar. Onder leiding van historicus Gert Oostindie werkten ongeveer zestig onderzoekers aan het project.
Willem-Alexander zei bij de start dat grondige kennis van het verleden nodig is om historische gebeurtenissen en de gevolgen daarvan voor mensen en gemeenschappen goed te begrijpen. De koning heeft zich de afgelopen jaren vaker uitgesproken over het koloniale verleden. Zo besloot hij de Gouden Koets niet meer te gebruiken vanwege afbeeldingen van tot slaaf gemaakte mensen. In 2023 bood hij excuses aan voor het Nederlandse slavernijverleden.
Vijf boeken over Oranje en de koloniën
De onderzoeksresultaten verschijnen in vijf boeken. De reeks omvat een biografie, twee thematische bundels, een vergelijking met andere monarchieën en een toegankelijk publieksboek met de titel Oranje en de Koloniën, 1600-2025. Dat laatste boek verschijnt ook in het Engels.
De onderzoekers brengen onder meer de macht, invloed, status en mogelijke financiële voordelen van de familie in kaart. Eerder onderzoek van Oostindie wees er al op dat voorouders van de koning waarschijnlijk zelf tot slaaf gemaakte mensen bezaten en via de West-Indische Compagnie betrokken waren bij de koloniale economie.
De commissie wordt geleid door Gert Oostindie, emeritus-hoogleraar Koloniale en postkoloniale geschiedenis aan de Universiteit Leiden. De andere leden zijn historicus Esther Captain, hoogleraar Nederlandse geschiedenis Henk te Velde en Kathleen Ferrier, oud-Kamerlid en deskundige op het gebied van internationale betrekkingen, mensenrechten, diversiteit en inclusie.
Dat een koning opdracht geeft tot onderzoek naar de koloniale geschiedenis van zijn eigen familie, is volgens betrokkenen uitzonderlijk. Bianca Groen Gallant, directeur van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis, noemt het initiatief moedig. Zij verwacht dat de studie nieuwe inzichten geeft door het gebruik van koninklijke archieven.
