Middelbare scholieren krijgen in de onderbouw fors minder les in techniek dan bijna twintig jaar geleden. Het aantal uren daalde sinds 2007 met 58 procent, terwijl er grote behoefte is aan technisch personeel, zoals loodgieters en andere vakmensen.
Tot en met het schooljaar 2005/2006 gold een urennorm van 150 klokuren techniek in de onderbouw. Na het schrappen daarvan kunnen scholen zelf bepalen hoeveel tijd zij aan techniek besteden, zolang zij aan de kerndoelen voldoen. Veel scholen hebben techniek vervolgens ondergebracht in bredere vakken, zoals Mens & Natuur en Mens & Techniek.
Gerald van Dijk, onderzoeker naar bèta- en techniekonderwijs en lerarenopleider aan de Hogeschool Utrecht, zegt dat scholen techniek makkelijker kunnen laten vallen dan examenvakken. De kerndoelen bieden ruimte om vakken te combineren, terwijl leerlingen voor techniek geen centraal eindexamen doen.
Meer theorie, minder praktijk
De nieuwere vakken maken het verlies aan afzonderlijke technieklessen niet goed, zegt techniekdocent en lesmateriaalontwikkelaar Ben Snoeijs. Daarbij ligt de nadruk in veel van die lessen op digitale toepassingen, zoals robotica, games en websites, en minder op praktisch werken met materialen en gereedschap.
Anneke Thurlings, hoofdredacteur van onderwijstijdschrift NVOX, wijst erop dat leerlingen daardoor minder gelegenheid krijgen om zelf iets uit te proberen of een prototype te bouwen. De verschillen tussen scholen zijn volgens haar groot. Sommige scholen investeren nadrukkelijk in technische voorzieningen, andere leggen andere prioriteiten.
Techniekonderwijs is niet alleen bedoeld als voorbereiding op een beroep, stelt Van Dijk. Leerlingen zouden ook moeten begrijpen hoe de door mensen ontworpen wereld werkt en hoe zij bewust met technologie kunnen omgaan. Zonder kennismaking met praktijkgericht techniekonderwijs blijven technische beroepen voor een deel van de leerlingen buiten beeld.
Aanbod op vmbo onder druk
Op de praktische vmbo-routes bb, kb en gl daalde het aandeel leerlingen met een technisch profiel sinds 2007 van ongeveer 30 procent naar 20 procent. Het percentage is inmiddels stabieler, mede door de subsidie Sterk Techniekonderwijs van jaarlijks 100 miljoen euro, die sinds 2018 bestaat.
Op havo bleef het aandeel technische profielen rond 13 à 14 procent. Op vwo steeg het van ongeveer een kwart naar een derde, maar deze opleidingen zijn vooral theoretisch van aard. Op vmbo-scholen staan technische afdelingen juist onder druk door dalende leerlingenaantallen en hoge kosten.
Arjen Daelmans, voorzitter van Stichting Platforms Vmbo, ziet scholen stoppen met technische profielen. Snoeijs verwacht dat de helft van de vmbo-scholen met praktijkgerichte technische profielen binnen drie jaar zou moeten sluiten als de aantallen verder dalen. Het ministerie van Onderwijs experimenteert daarom met het samenvoegen van twee technische profielen en ondersteunt basisscholen sinds 2024 via Techniekkwadraat.
