Jongeren in justitiële jeugdinrichtingen krijgen geregeld niet de activiteiten en begeleiding waarop zij recht hebben. Door personeelstekorten vallen onderwijs, behandeling en momenten buiten de cel uit. Kinderombudsman Margrite Kalverboer waarschuwt dat daarmee vrijwel alle kinderrechten van deze groep onder druk staan.
Nederland heeft zes jeugdgevangenissen, waar jaarlijks tussen de 1500 en 2000 jongeren verblijven. De instellingen moeten jongeren voorbereiden op een terugkeer in de samenleving. Maar Kalverboer zegt dat kinderen onvoldoende onderwijs krijgen, weinig mogelijkheden hebben om hun vrije tijd zinvol in te vullen en niet altijd de noodzakelijke behandeling ontvangen.
Jongeren hebben volgens de wet recht op 77 uur groepsactiviteiten per week, waaronder onderwijs. Die ondergrens was eerder tijdelijk teruggebracht tot 62 uur. Ook dat aantal uren wordt regelmatig niet gehaald.
Personeelstekort blijft probleem
De Onderwijsinspectie, Inspectie Justitie en Veiligheid en Inspectie Gezondheid en Jeugd waarschuwden een jaar geleden al voor de omstandigheden in de instellingen. Zij kregen signalen over gemiste lessen, te weinig buitenlucht en activiteiten die niet doorgingen. De personeelstekorten zijn volgens de inspecties verder toegenomen door strengere regels rond de inzet van zelfstandigen.
De Inspectie Justitie en Veiligheid concludeert dat er sindsdien nauwelijks verbetering is opgetreden. Marcel Companjen, voorzitter van de Commissie van Toezicht in de jeugdgevangenis in Lelystad en vertegenwoordiger van de commissies bij alle zes instellingen, maakt zich zorgen over de begeleiding. Hij wijst erop dat jongeren niet alleen vastzitten vanwege wat zij hebben gedaan, maar ook begeleiding nodig hebben om terug te keren in de maatschappij.
Vergoedingen voor gemiste uren
Een 24-jarige gedetineerde die eerder ruim zes jaar in een jeugdgevangenis zat, vertelt dat hij soms vrijwel een hele dag alleen op zijn cel verbleef. Onderwijs viel volgens hem meermaals dagen achter elkaar uit, omdat er geen personeel beschikbaar was om hem te begeleiden.
Hij zegt ook dat klachten van gedetineerden werden ontmoedigd. Jongeren zouden beloningen, zoals sigaretten, hebben gekregen als zij een klacht introkken. Dave Hovenga, vader van een jongen die in de jeugdgevangenis in Spijkenisse verbleef, zegt vergelijkbare ervaringen te kennen. Zijn zoon zou onder meer een drankje of wasverzachter zijn aangeboden om een klacht in te trekken.
Wanneer klachten over te weinig activiteiten gegrond worden verklaard, kunnen jongeren een vergoeding krijgen. Door het grote aantal klachten ontvangen gedetineerden die onvoldoende uren krijgen inmiddels automatisch compensatie. Companjen noemt dat pijnlijk: jongeren willen volgens hem geen geld, maar een goed traject.
Kalverboer spreekt de komende tijd met jongeren in detentie. Ook het College voor de Rechten van de Mens bezoekt alle zes instellingen. Vier bezoeken zijn al afgelegd; de eerste uitkomsten worden voor het einde van het jaar verwacht.
