Amsterdam en Utrecht willen het verbod op buitenslapen uit hun Algemene Plaatselijke Verordening (APV) halen. In beide steden worden al geen boetes meer uitgeschreven aan mensen die buiten slapen. De gemeenten vinden de maatregel ineffectief en vrezen dat dakloze mensen daardoor verder in de problemen komen.
Tegelijkertijd is de ervaren overlast toegenomen. In Utrecht verdubbelde het aantal meldingen over buitenslapers sinds de gemeente ongeveer een half jaar geleden stopte met beboeten, vergeleken met dezelfde periode vorig jaar. In Amsterdam steeg het aantal meldingen van 431 in 2024 naar 625 dit jaar. Het gaat onder meer om gevoelens van onveiligheid, wildplassen, wildpoepen en achtergelaten afval.
Risico op verplaatsing
Els Schipaanboord, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het goed dat het verbod verdwijnt. Wel waarschuwt zij voor mogelijke gevolgen als gemeenten hun beleid niet op elkaar afstemmen. Dakloze mensen kunnen volgens haar verhuizen naar steden waar buitenslapen niet wordt bestraft. Dat kan leiden tot tentenkampen en meer overlast, waarna de roep om strengere handhaving opnieuw kan groeien.
Schipaanboord noemt dat een mogelijk ‘pingpong-effect’. In de Verenigde Staten leidde een rechterlijke uitspraak uit 2018 tot een vergelijkbare ontwikkeling. Daar mocht buitenslapen in negen westelijke staten niet worden beboet als onvoldoende opvang beschikbaar was. Omdat in het oosten andere regels golden, trokken veel dakloze mensen naar het westen. Na protesten tegen tenten en caravans werd buitenslapen in meer dan 350 steden opnieuw verboden.
Amsterdam wacht met wijziging
In Amsterdam overhandigden bewoners van de Plantagebuurt een petitie aan de gemeenteraad. Zij willen dat het verbod blijft bestaan vanwege de overlast in hun buurt. Burgemeester Femke Halsema zei daarop dat slapen in portieken mogelijk onder overlast kan vallen. De gemeente onderzoekt dat nog en wacht daarom met het aanpassen van de APV.
Bewoonster Nienke Croese zei dat dakloosheid zowel voor dakloze mensen als voor omwonenden een structureel probleem is. Zij pleitte voor meer opvang waar mensen menswaardig kunnen overnachten en de overlast kan afnemen.
De Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma was eerder terughoudend over het afschaffen van de boetes. Tijdens een raadsdebat waarschuwde zij dat er mogelijk een nieuw probleem voor in de plaats komt. De gemeenteraad stemde desondanks in met het schrappen van de boetes.
