De concurrentie om Europese wetenschapsbeurzen is verder toegenomen. Voor de Starting Grant van de European Research Council dienden 7710 beginnende onderzoekers een aanvraag in voor 2027. Daarvan krijgen 373 onderzoekers een beurs voor vijf jaar. Minder dan 5 procent van de aanvragen wordt daardoor gehonoreerd.
Ook andere Europese subsidieprogramma's zien een sterke stijging. De Marie Curie-beurs kreeg 21.627 aanvragen, bijna 27 procent meer dan een jaar eerder. De groei wordt deels toegeschreven aan de opkomst van kunstmatige intelligentie, waarmee onderzoekers sneller en professioneler ogende voorstellen kunnen schrijven.
Meer aanvragen, minder onderscheid
Serge Horbach, onderzoeker aan de Radboud Universiteit, beoordeelt regelmatig aanvragen voor het Vlaamse FWO. Hij ziet dat de kwaliteit van de presentatie sterk is veranderd. “Ook bij FWO zien we zo’n toename”, zegt Horbach. “En de aanvragen zijn van een ander kaliber dan voorheen. Vroeger trof je nog inzendingen aan waar onvoldoende aandacht was besteed aan inhoud of taalgebruik. Die waren er gemakkelijk uit te filteren. Nu is bijna alles strak en gepolijst.”
Een verzorgde aanvraag blijkt niet altijd te betekenen dat het onderzoeksplan goed is uitgewerkt. “Zodra we onderzoekers uitnodigen voor een gesprek, vallen sommigen tamelijk door de mand”, zegt Horbach. Volgens hem kunnen zij soms niet duidelijk uitleggen hoe ze hun onderzoek willen uitvoeren. Toch hebben ze dan al een plek in de volgende beoordelingsronde ingenomen.
Bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) speelt een vergelijkbaar probleem. De organisatie mikt doorgaans op een toekenningspercentage van 20 tot 25 procent, zodat onderzoekers niet te veel tijd besteden aan aanvragen die vrijwel geen kans maken. Voor een van de programma's zal het percentage binnenkort waarschijnlijk onder de 10 procent uitkomen. NWO heeft nog niet bekendgemaakt om welk programma het gaat.
Druk op beoordelaars
Naast AI zorgen bezuinigingen bij universiteiten voor meer concurrentie. Er is minder rechtstreeks onderzoeksgeld beschikbaar, terwijl wetenschappers vaker subsidie nodig hebben om hun werk voort te zetten.
De stijging van het aantal aanvragen belast ook de beoordelaars. Iedere aanvraag moet door andere wetenschappers worden gelezen, net als wetenschappelijke publicaties. Daardoor gaat meer tijd naar peerreview, terwijl beoordelaars door de grote hoeveelheid gepolijste teksten juist moeilijker kunnen bepalen welk voorstel inhoudelijk het sterkst is.
Horbach waarschuwt bovendien voor het gebruik van AI bij de beoordeling zelf. “Maar dan kom je al gauw in een situatie waarbij de chatbot zowel de indiener als de controleur is. Dat schurkt wel erg dicht tegen de sciencefiction aan.” Door de lage slagingskans kunnen onderzoekers worden aangemoedigd om nog meer snelle aanvragen te versturen. Zo dreigt het systeem volgens Horbach op een loterij te gaan lijken en wordt het steeds minder houdbaar.
