De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met een wet die voorkomt dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) nog dwangsommen moet betalen wanneer asielaanvragen te laat worden behandeld. Juridische deskundigen waarschuwen dat de regeling mogelijk in strijd is met Europees recht en daarom opnieuw bij de rechter kan sneuvelen.
De IND moet een asielaanvraag in principe binnen zes maanden beoordelen. Door personeelstekorten en het hoge aantal aanvragen wachten veel asielzoekers inmiddels anderhalf tot twee jaar op een besluit. Zij kunnen naar de rechter stappen om de dienst tot een beslissing te dwingen. Als de IND daarna opnieuw niet op tijd beslist, kan de rechter een dwangsom opleggen, die bijvoorbeeld 50 euro per dag bedraagt.
De financiële gevolgen voor de overheid zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. De IND betaalde dit jaar 112 miljoen euro aan dwangsommen, tegenover 79 miljoen euro vorig jaar. Volgens de dienst liep het bedrag bij 40 asielzoekers afzonderlijk op tot meer dan 80.000 euro.
Eerdere wet ingetrokken
Ook in 2022 werd geprobeerd de dwangsommen voor asielzaken af te schaffen. Die wet werd later ingetrokken nadat de Raad van State had geoordeeld dat de regeling niet verenigbaar was met Europees recht.
Volgens universitair docent migratierecht Mark Klaassen is sindsdien weinig veranderd. Asielzoekers en statushouders moeten volgens hem de mogelijkheid behouden om op te treden tegen trage besluitvorming. Nu de dwangsom als drukmiddel verdwijnt, blijft er volgens hem nauwelijks een manier over om de IND tot tijdige besluiten te bewegen.
Marcelle Reneman, universitair hoofddocent staats- en bestuursrecht, noemt het daarom onzeker of de nieuwe wet wel standhoudt. Een alternatief waarbij de rechter zelf over een verblijfsvergunning zou kunnen beslissen, is eerder niet ingevoerd. Reneman verwacht niet dat de Raad van State nu zonder gewijzigde omstandigheden tot een heel ander oordeel komt.
De afdeling advisering van de Raad van State heeft deze keer vooraf geen advies over het voorstel uitgebracht. Dat komt doordat de maatregel via een amendement aan het wetsvoorstel is toegevoegd.
Meer rechtszaken verwacht
Asieladvocaten verwachten dat de nieuwe regeling tot meer procedures leidt. Zij willen daarmee proberen andere manieren te vinden om vertraging aan te pakken en de juridische houdbaarheid van de wet te toetsen.
De gevolgen zijn volgens advocaten vooral groot voor mensen die al vóór het nieuwe migratiepact van juni asiel hebben aangevraagd. Zij wachten vaak al lange tijd op een beoordeling. De betrokken belangenbehartigers zeggen dat deze groep niet primair uit is op geld, maar op duidelijkheid over de aanvraag.
