Nederland voert vanaf 22 september een verbod in op de import, aankoop en verkoop van goederen uit Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Het gaat onder meer om citrusvruchten en dadels. Het kabinet beschouwt de nederzettingen als strijdig met het internationaal recht.
De maatregel komt op een moment dat Israël de uitbreiding van nederzettingen voortzet. Projectontwikkelaars kunnen zich inschrijven voor de bouw van duizenden woningen in het omstreden E1-gebied, tussen Oost-Jeruzalem en de nederzetting Ma'ale Adoemim.
Bebouwing in dit gebied kan grote gevolgen hebben voor de Westelijke Jordaanoever. Critici vrezen dat het gebied daardoor in twee delen wordt gesplitst. Daarmee zou een aaneengesloten Palestijnse staat volgens hen vrijwel onmogelijk worden.
Band veranderde na 1967
Nederland erkende Israël in 1950. In de eerste decennia daarna groeide een hechte politieke band tussen beide landen. De Israëlische kibboetsen en de nadruk op de opbouw van de jonge staat zorgden destijds ook voor herkenning in Nederland.
De Nederlandse opstelling veranderde geleidelijk na de Zesdaagse Oorlog van 1967. Israël kreeg toen de controle over de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Daarmee verschoof de discussie van steun voor het voortbestaan van Israël naar de vraag hoe een vredesregeling met de Palestijnen mogelijk kon worden.
Toch bleef Nederland Israël nog lang steunen. Tijdens de Jom Kippoeroorlog in 1973 leverde Nederland in het geheim militair materieel aan Israël. Buitenlandcommentator Jan van Benthem zegt dat een dergelijke levering buiten medeweten van premier en parlement nu ondenkbaar zou zijn.
Tweestatenoplossing onder druk
Nederland blijft, net als veel andere westerse landen, vasthouden aan een tweestatenoplossing. Die moet leiden tot een Israëlische en een Palestijnse staat naast elkaar. De uitbreiding van nederzettingen botst met dat uitgangspunt.
Volgens Van Benthem vormen de E1-plannen een voorbeeld van stappen die moeilijk terug te draaien zijn. De Israëlische minister van Financiën Bezalel Smotrich zet in op uitbreiding van nederzettingen op strategische locaties, stelt hij. Daardoor neemt de afstand tussen Nederland en de huidige Israëlische regering verder toe.
Ook de oorlog in Gaza heeft de relatie onder druk gezet. Van Benthem wijst erop dat Nederland, andere West-Europese landen en de Verenigde Staten een hervatting van vredesoverleg en een tweestatenoplossing blijven zien als de duurzame uitweg uit het conflict.
