Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) laat een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar misstanden bij donorconceptie. Daarbij wordt gekeken naar de periode vanaf de start van zaaddonatie halverwege de vorige eeuw tot de wetswijziging in 2025. Sindsdien mag een donor nog aan maximaal twaalf moeders sperma afstaan.
Aanleiding zijn onder meer gevallen waarbij donoren ondanks eerdere signalen konden doorgaan. Onlangs werd bekend dat massadonor Simon sperma bleef doneren terwijl hij al jaren bij verschillende instanties bekend was. Volgens minister Sophie Hermans van Volksgezondheid is nog niet eerder een breed historisch onderzoek naar de sector uitgevoerd.
Onderzoek naar beleid en toezicht
Het onderzoek moet niet alleen afzonderlijke zaken in kaart brengen, maar ook de ontwikkeling van donorconceptie als geheel. De onderzoekers bekijken daarnaast de rol van betrokken instanties, waaronder de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en VWS zelf.
De ervaringen van donorkinderen, ouders en andere betrokkenen worden bij het onderzoek betrokken. Hermans hoopt dat dit erkenning biedt aan mensen die door misstanden zijn geraakt. Zij benadrukt tegelijk dat een onderzoek niet alle pijn kan wegnemen.
„Ik hoop dat ik met deze stap echt laat zien dat ik zie dat er dingen niet goed zijn gegaan en dat ik dat op een goede manier onderzocht wil hebben”, zegt Hermans. De minister wil nog niet vooruitlopen op eventuele excuses van het kabinet.
Hermans zegt dat donorconceptie nooit onomstreden is geweest. Het onderzoek moet volgens haar ook aanknopingspunten bieden om de wetgeving te verbeteren. Haar verantwoordelijkheid geldt alleen voor spermadonatie via klinieken en ziekenhuizen. Donaties in de privésfeer vallen daar niet onder.
Planning en financiering
VWS legt de uitvoering bij onderzoeksfinancier ZonMw. Er wordt nog gezocht naar een onderzoeksteam. Naar verwachting begint dat team halverwege volgend jaar met het onderzoek. De resultaten moeten uiterlijk beschikbaar zijn voor de evaluatie van de huidige wet in 2030.
Het plan kwam voort uit een voorstel van Kamerlid Lisa Vliegenthart van PRO uit juni. Het kabinet steunde het onderzoek al, maar moest nog financiering regelen. Binnen de begroting van VWS is daarvoor inmiddels 650.000 euro vrijgemaakt.
