Minister Eelco Heinen van Financiën en staatssecretaris Eelco Eerenberg van de Belastingdienst en Toeslagen verschillen openlijk van mening over de toekomst van box 3. De bewindslieden vroegen de Eerste Kamer gezamenlijk om de Wet werkelijk rendement box 3 een halfjaar uit te stellen, maar presenteerden daarna tegengestelde standpunten over de gewenste vervolgstap.
Heinen wil al in 2028 overstappen op een vermogenswinstbelasting. Hij stelt dat het kabinet en het parlement uiterlijk aan het einde van het jaar een besluit moeten nemen. "Ik geef iedereen tot het eind van het jaar", zei de minister. Volgens Heinen hebben eerdere wijzigingen van box 3 telkens tot nieuwe hersteloperaties geleid. "Het is om gek van te worden", zei hij.
Eerenberg noemt een snelle invoering juist een groot risico. Volgens de staatssecretaris kan de Belastingdienst in 2028 nog niet alle aangiften controleren die bij een vermogenswinstbelasting horen. Hij vindt dat het zijn taak is om daarvoor te waarschuwen en zegt vrijwel zonder vooringenomenheid aan het verdere overleg met de coalitie te beginnen.
Miljarden voor nieuwe belastingwet
De Tweede Kamer heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen gevraagd om een conceptbegroting die Heinen eind augustus had opgesteld. Daaruit bleek dat de minister in totaal 11 miljard euro probeerde te vinden voor een vermogenswinstbelasting. Een deel van de dekking zou jaarlijks 2,1 miljard euro opleveren.
Heinen wilde dat geld onder meer ophalen door het hoogste tarief in de inkomstenbelasting te verhogen, de zorgtoeslag te verlagen en de btw-vrijstelling voor kleine ondernemers af te schaffen. D66 en CDA wezen deze voorstellen direct af. Daardoor liepen de begrotingsonderhandelingen eind augustus uit op een crisis binnen de coalitie.
Uit openbaar gemaakte berichten en e-mails blijkt dat Heinen al sinds 17 februari werkte aan een alternatief voor de wet die de Tweede Kamer kort daarvoor had aangenomen. Ambtenaren hadden gewaarschuwd dat uitstel of een volledige overstap naar een vermogenswinstbelasting de staat jaarlijks 2,4 miljard euro kan kosten. Zij adviseerden de bestaande wet te handhaven, maar Heinen volgde dat advies niet.
De minister onderzocht eerst een verlaging van het lage tarief van de vennootschapsbelasting voor het midden- en kleinbedrijf. Dat plan zou ongeveer 3 miljard euro per jaar opleveren, maar werd ingetrokken vanwege verwachte weerstand bij ondernemers en binnen de VVD. Ook voorstellen voor hogere lasten voor vermogenden en beleggers haalden de eindstreep niet.
Het kabinet heeft het conflict voorlopig uitgesteld en vier scenario’s uitgewerkt. Tot 2030 is ongeveer 11 miljard euro op de begroting gereserveerd. Het is nog onzeker of de Eerste Kamer instemt met een halfjaar uitstel of de wet binnenkort verwerpt.
