Het kabinet staat voor moeilijke onderhandelingen over de begroting voor 2027. De beoogde bezuinigingen op de sociale zekerheid hebben nog geen meerderheid in het parlement en vakbonden willen pas overleggen als die plannen verdwijnen.
FNV, CNV en andere bonden bereiden acties voor in de eerste twee weken van september. Bij spoor, havens en overheid zijn stakingen voorzien, waaronder een landelijke 24-uursstaking op het spoor. FNV-voorzitter Hans Spekman zegt: "De rechtvaardigheid van het stelsel staat op het spel. En de mensen die het minst hebben, worden het meest getroffen."
Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken moet 6,5 miljard euro aan besparingen op zijn begroting invullen. Hij heeft al ruimte geboden door een verhoging van de AOW-leeftijd niet door te zetten. Ook voor voorgenomen ingrepen in de WW en de WIA wil hij naar alternatieven zoeken.
Steun van Pro nodig
Vijlbrief rekent erop dat steun van de vakbonden ook oppositiepartij Pro kan bewegen de begroting te steunen. Met Pro krijgt het kabinet een meerderheid in de Tweede Kamer en bijna ook in de Eerste Kamer. Zonder die partij is het kabinet in de senaat naar verwachting aangewezen op BBB, dat vanwege de stikstofplannen geen steun wil geven.
De bonden willen niet alleen afzien van kortingen op de sociale zekerheid. Zij eisen ook dat de belastingdruk op arbeid niet stijgt en dat vermogen, erfenissen en bedrijfswinsten zwaarder worden belast. Pro, D66 en CDA steunen die koers in grote lijnen.
Voor de VVD ligt dat anders. Minister Eelco Heinen van Financiën houdt vast aan het coalitieakkoord en wil niet tornen aan de erfbelasting. Hij zegt dat Nederland niet te weinig belasting int, maar te veel geld uitgeeft.
Vijlbrief wil de discussie over de verhouding tussen belastingen op arbeid en vermogen wel voeren. "Omdat ik nu toevallig met de VVD samenwerk, laat ik niet mijn overtuiging los dat de verdeling tussen de lasten op arbeid en de lasten op vermogen in Nederland nu ongelijk is", zei hij.
Druk voor Prinsjesdag
Premier Rob Jetten wijst erop dat het minderheidskabinet met 66 zetels steun van andere partijen nodig heeft. Daardoor kan het coalitieakkoord niet op alle punten doorslaggevend zijn bij het sluiten van de begroting.
Het kabinet kan defensie-uitgaven eventueel met extra Europese leningen financieren. Daarmee zou ruimte kunnen ontstaan om de sociale-zekerheidsbegroting te ontzien zonder belastingen op vermogen te verhogen. Van die mogelijkheid maakt het kabinet voorlopig geen gebruik, omdat de VVD daartegen is.
De coalitie en oppositie moeten in augustus tot afspraken komen, zodat de begroting op Prinsjesdag kan worden gepresenteerd. De vakbonden houden vast aan hun eisen en verwachten voorlopig niet voor die tijd aan de onderhandelingstafel te verschijnen.
