De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) krijgen ruimere mogelijkheden om zogenoemde evidente tegenstanders op te sporen en aan te pakken. Het gaat onder meer om Russische hackers, Chinese spionnen, Iraanse aanslagplegers en terroristen van Islamitische Staat (IS).
Het wetsvoorstel ligt ter internetconsultatie. Burgers en andere belanghebbenden kunnen reageren op de voorgestelde regels. Naar verwachting zal daarbij veel aandacht zijn voor de gevolgen voor de privacy van Nederlanders.
Sneller ingrijpen bij hackers
De veiligheidsdiensten hoeven straks niet altijd vooraf toestemming te vragen om een individuele hacker digitaal te volgen. Volgens Defensieminister Yesilgöz is dat nodig omdat verdachten anders kunnen verdwijnen voordat toestemming is geregeld. “De diensten krijgen meer bevoegdheden om sneller en gerichter te reageren op evidente tegenstanders. Maar de toezichthouder blijft controleren”, zegt zij.
Wanneer bijvoorbeeld de Russische geheime dienst als evidente tegenstander is aangewezen, kunnen de AIVD en MIVD ook hackers aanpakken die vermoedelijk voor die dienst werken. De controle vindt dan achteraf plaats. De toezichthouder kan een operatie stilleggen als blijkt dat de wettelijke regels zijn overtreden.
Yesilgöz zegt dat de privacy van burgers daarbij beschermd blijft. “Poetin en zijn vriendjes verdienen niet onze privacy, maar de burgers in Nederland wel”, zegt de minister, die verantwoordelijk is voor de MIVD.
Informatie bij bedrijven en instellingen
De nieuwe wet moet ook een wettelijke basis bieden voor samenwerking tussen de veiligheidsdiensten en Nederlandse bedrijven en organisaties. Het kan daarbij gaan om banken, universiteiten en onlineplatforms. De diensten kunnen organisaties waarschuwen voor risico’s van buitenlandse tegenstanders en in sommige gevallen informatie opvragen.
Minister Heerma van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor de AIVD, wil niet zeggen welke organisaties precies onder de regeling vallen. “Nu wordt er ook al samengewerkt. Deze wet regelt de wettelijke basis daaronder. Daarbij kan het ook om het vorderen van informatie gaan”, zegt hij.
Een eerder plan om 8000 buitenlandse wetenschappers en studenten aan Nederlandse universiteiten te screenen op spionagerisico’s bleek niet uitvoerbaar. Het kabinet kiest nu voor gerichte samenwerking.
Verder maakt het wetsvoorstel het eenvoudiger om informatie uit te wisselen tussen de krijgsmacht en de MIVD. Ook de samenwerking met onder meer de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Immigratie- en Naturalisatiedienst wordt vastgelegd.
Het toezicht wordt ondergebracht bij één organisatie, het College van toetsing en toezicht. Nu zijn de CTIVD en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden daarvoor verantwoordelijk. Beide toezichthouders hadden de afgelopen jaren kritiek op het verzamelen van informatie over personen en het bewaren van grote hoeveelheden persoonsgegevens.
