Diensten die gezichten met kunstmatige intelligentie analyseren, adviseren gebruikers geregeld over cosmetische ingrepen. Na het uploaden van een foto krijgen zij bijvoorbeeld aanbevelingen voor een neuscorrectie, kinimplantaat, fillers of botox. Experts noemen de ontwikkeling zorgelijk.
Platforms als Qoves en RealFaceValue presenteren hun adviezen als manieren om een betere gezichtsverhouding of zogenoemde gezichtsharmonie te bereiken. Qoves vraagt 150 euro voor een rapport van dertig pagina’s met tips voor een ander kapsel, cosmetische behandelingen en ingrepen. De dienst stelt dat een verbeterd uiterlijk kan bijdragen aan meer succes op het werk en bij het daten.
Ook Nederlandse klinieken gebruiken dergelijke hulpmiddelen, waaronder Crisalix en RealFaceValue. In veel gevallen kijkt een arts mee tijdens een consult, maar sommige diensten laten gebruikers zelfstandig foto’s uploaden. Hoeveel mensen in Nederland deze tools gebruiken, is niet bekend.
Ideaalbeeld kan onzekerheid versterken
Anne-Merte Hermans, universitair docent aan Tilburg University, waarschuwt dat de scans bestaande onzekerheden kunnen aanwakkeren. "Ze spelen slim in op bestaande onzekerheden onder het mom van zelfverbetering", zegt ze. Volgens Hermans vergelijken gebruikers hun eigen gezicht vervolgens met een geïdealiseerde versie van zichzelf. Dat kan hun zelfbeeld en lichaamsbeeld aantasten.
Equipe Zorgbedrijven, het bedrijf achter onder meer Velthuis Kliniek en Xpert Clinics, noemt AI en digitale visualisatie waardevolle hulpmiddelen tijdens een consult. Volgens de organisatie vervangen zulke tools de beoordeling van een arts niet. De resultaten zijn volgens het bedrijf slechts een indicatie en geen garantie voor het uiteindelijke resultaat.
Lotte Willemsen, bijzonder hoogleraar Strategische Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam en lector aan de Hogeschool Rotterdam, zet vraagtekens bij de gegevens waarop de modellen zijn getraind. Het is volgens haar onduidelijk of verschillende culturen en achtergronden voldoende zijn vertegenwoordigd. De systemen kunnen daardoor vooral meten in hoeverre iemand afwijkt van een beperkt schoonheidsideaal.
"We zijn allemaal unieke individuen, maar als we moeten voldoen aan dat gemiddelde gegeneraliseerde mooie beeld, raken we de menselijke individualiteit kwijt", zegt Willemsen. Zij noemt dat een vorm van ontmenselijking.
Vragen over privacy en blijvende behandelingen
De experts vinden ook de beperkte uitleg over de gebruikte methodes problematisch. Hermans zegt dat wetenschappelijke onderzoeken soms buiten hun context worden aangehaald. Willemsen waarschuwt daarnaast dat geüploade foto’s kunnen worden gebruikt om AI-modellen te trainen of aan andere partijen kunnen worden verkocht.
Bij fillers en botox is bovendien herhaling nodig om het resultaat te behouden. "We willen steeds ouder worden, alleen willen we er niet oud uitzien", zegt Hermans. Een gebruiker kan daardoor volgens haar langdurig bezig blijven met het aanpassen van het eigen lichaam.
