Vooral de kleinste dorpen verliezen hun supermarkt. In plaatsen met maximaal 2500 inwoners nam het aantal supermarkten sinds 2012 met 36 procent af. In dorpen met hooguit 1500 inwoners was bijna sprake van een halvering.
In totaal zijn er 303 plaatsen waar in 2012 nog een supermarkt was, maar nu niet meer. De daling beperkt zich niet tot de kleinste dorpen. In plaatsen met maximaal 20.000 inwoners nam het aantal supermarkten in dezelfde periode met bijna 10 procent af.
Minder klanten voor de dorpswinkel
Een supermarkt in een klein dorp wordt volgens Dirk Mulder, supermarktexpert van ING, vaak vooral gebruikt voor vergeten boodschappen, zoals melk of brood. Daarvan kan een winkel volgens hem niet voldoende omzet halen. Voor de grote boodschappen rijden inwoners naar een grotere supermarkt in een nabijgelegen dorp of stad, die vaak meer keuze biedt en goedkoper is.
Ook de verkoop van tabak speelt een rol. Sinds medio 2024 mogen supermarkten geen tabak meer verkopen. Volgens Laurens Sloot, hoogleraar retail aan de Rijksuniversiteit Groningen, gingen klanten voor sigaretten vaak naar de lokale supermarkt en kochten ze daar meteen andere producten. Nu halen zij tabak meestal in een grotere plaats en doen daar ook hun boodschappen.
Kleine supermarkten hebben daarnaast te maken met hogere huur-, personeels- en energiekosten. Veel winkels worden geleid door zelfstandige ondernemers. Het tabaksverbod was volgens Sloot voor sommige van hen „een soort nekslag”. Ook boodschappen over de grens verminderen de omzet. In Duitsland en België zijn tabak en brandstof goedkoper, waardoor consumenten daar vaak ook levensmiddelen kopen.
Groei in grotere steden
De toekomst van dorpssupermarkten is onzeker. Volgens Mulder verdwijnen winkels soms wanneer de eigenaar met pensioen gaat en geen opvolger vindt. Ondernemers die nog enkele jaren doorgaan, investeren bovendien soms weinig in hun winkel. Daardoor kan die ouder ogen dan een supermarkt in een nabijgelegen plaats.
In steden met meer dan 50.000 inwoners nam het aantal supermarkten sinds 2012 wel toe. Dat komt onder meer door stadswinkels zoals AH to go en Jumbo City en door winkels van ondernemers met een Poolse, Arabische of Turkse achtergrond. De groei in grote steden stagneert inmiddels, mede doordat consumenten vaker online boodschappen bestellen. Toch wordt nog altijd 6 à 7 procent van de boodschappen online gekocht.
Tussen 2012 en 2022 groeide het totale aantal supermarkten in Nederland. In de afgelopen vier jaar was echter sprake van een lichte afname. Volgens Mulder kan ook gemeentelijk beleid bijdragen aan de problemen, bijvoorbeeld wanneer bij nieuwe woningbouw meerdere supermarkten worden gepland zonder rekening te houden met winkels in omliggende plaatsen.
