De directe kosten voor het naleven van wet en regelgeving bedroegen in 2024 16,8 miljard euro, bijna 1,5 procent van het bruto binnenlands product. Daarvan kwam 9,1 miljard euro voor rekening van de private sector.
De totale nalevingskosten zijn, na correctie voor inflatie, tussen 2013 en 2024 met 28 procent gestegen. Naar schatting werkt bijna 8 procent van alle werknemers in functies waarin meer dan een tiende van de werktijd opgaat aan regelgeving en compliance.
"Juist op een moment dat de arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren nauwelijks groeit, worden steeds meer arbeidsuren besteed aan naleving, rapportages, vergunningen en controles", zegt Barbara Baarsma, hoofdeconoom van PwC.
Hoge kosten in zakelijke dienstverlening
De gespecialiseerde zakelijke dienstverlening heeft binnen het bedrijfsleven de hoogste nalevingskosten, met 2,9 miljard euro per jaar. De financiële sector volgt met 1,2 miljard euro en de groot en detailhandel met 1 miljard euro. Zakelijke dienstverleners voeren daarbij ook veel compliancewerk uit voor klanten uit andere sectoren.
Bij de overheid bedragen de kosten in de categorie openbaar bestuur eveneens 2,9 miljard euro. Zorg en maatschappelijke dienstverlening zijn samen goed voor 2 miljard euro aan nalevingskosten. Voor de overheid hoort het opstellen, uitvoeren en handhaven van regels vaak bij de kerntaken, terwijl bedrijven deze middelen niet kunnen besteden aan productontwikkeling of andere bedrijfsactiviteiten.
In de financiële sector, energie en industrie namen de nalevingskosten sneller toe dan de arbeidsproductiviteit. Dat kan volgens de onderzoekers het concurrentievermogen van deze sectoren onder druk zetten. Kleine ondernemingen worden relatief vaak harder geraakt dan grote bedrijven.
Pleidooi voor slimmere regels
Regels bieden volgens de onderzoekers ook maatschappelijke voordelen, zoals bescherming van consumenten, werknemers en milieu en het voorkomen van marktfalen. De druk wordt problematisch wanneer de kosten sneller oplopen dan die voordelen, vooral als regels zich over de jaren opstapelen.
PwC pleit daarom voor regels die niet alleen op beleidsdoel, maar ook op uitvoeringskosten worden beoordeeld. De overheid zou nationale voorschriften die verder gaan dan Europese of internationale standaarden terughoudend moeten inzetten. Ook zouden bestaande regels vaker moeten worden geëvalueerd en vereenvoudigd.
Baarsma pleit voor politiek bindende doelstellingen per ministerie om regeldruk terug te dringen. Bedrijven kunnen hun kosten volgens de onderzoekers beperken door compliance direct in processen en systemen op te nemen, bijvoorbeeld met automatisering, digitale rapportages en AI-toepassingen.
