De Autoriteit Consument en Markt (ACM) roept uitgevers van schoolboeken op hun verkoop en prijsstelling aan te passen. De toezichthouder vindt dat scholen te weinig keuze hebben en dat uitgevers onvoldoende rekening houden met betaalbaarheid en hergebruik.
Middelbare scholen geven jaarlijks ongeveer 280 miljoen euro uit aan papieren en digitale schoolboeken. ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff bezitten in de meeste vakgebieden een groot en stabiel deel van de markt. Daardoor stappen scholen nauwelijks over op een andere lesmethode wanneer de prijzen stijgen.
Volgens ACM-bestuursvoorzitter Martijn Snoep stijgen de prijzen van leermiddelen al zeven jaar sneller dan die van vergelijkbare producten. Hij noemt de markt daarom “niet goed werkend”. Ook sluit het aanbod volgens de toezichthouder onvoldoende aan bij wat scholen nodig hebben.
Kritiek op verplichte pakketten
De ACM richt zich vooral op de verkoop van gecombineerde pakketten. Daarbij moeten scholen of leerlingen vaak een digitale licentie afnemen wanneer zij een papieren boek kopen. De toezichthouder wil dat uitgevers beide onderdelen afzonderlijk aanbieden, zodat scholen zelf kunnen bepalen welke leermiddelen zij nodig hebben.
Ook het aanbod van herbruikbare schoolboeken is sterk afgenomen. In veel gevallen werken leerlingen in boeken waarin zij schrijven, waardoor die na één schooljaar niet meer aan een volgende leerling kunnen worden gegeven. De ACM stelt dat het aanbod van zulke herbruikbare leermiddelen de afgelopen jaren bijna volledig is verdwenen.
De toezichthouder heeft in het onderzoek geen concrete overtredingen vastgesteld. Koppelverkoop is niet in alle gevallen verboden, maar kan wel in strijd zijn met de regels wanneer een uitgever een machtspositie heeft. Als uitgevers hun werkwijze niet aanpassen, sluit de ACM een vervolgonderzoek niet uit.
Meer samenwerking tussen scholen
Scholen kunnen volgens de ACM zelf meer invloed uitoefenen door bij aanbestedingen nadrukkelijker te letten op de verhouding tussen prijs en kwaliteit. Ook kunnen zij vaker kiezen voor duurzame materialen en beoordelen of bezorging van boeken bij leerlingen thuis noodzakelijk is.
Daarnaast adviseert de toezichthouder schoolbesturen om vaker gezamenlijk in te kopen. SIVON, een coöperatie van schoolbesturen, helpt al met gezamenlijke aanbestedingen, maar kan volgens ACM-bestuursvoorzitter Snoep samen met scholen nog meer druk op uitgevers zetten. Besparingen op leermiddelen kunnen scholen vervolgens gebruiken voor andere uitgaven aan kwalitatief onderwijs.
