De beeldtaal van Piet Mondriaan is op steeds meer alledaagse producten te vinden, van treininterieurs tot kleding en souvenirs. Het Mondriaanhuis in Amersfoort brengt die toepassingen deze zomer samen in de tentoonstelling Het Mondriaan-effect.
Een van de voorbeelden is een toiletdeur in een NS-sprinter, voorzien van vlakken in blauw en paars. De verwijzing naar Mondriaan staat op de deur vermeld. Ook de bekleding van treinstoelen roept door het blokkenpatroon associaties op met zijn werk.
In de tentoonstelling zijn onder meer cosmeticapotjes, rugzakken, klokken, gitaren en ovenhandschoenen te zien. De voorwerpen gebruiken vooral de verdeling in rechthoeken en de combinatie van heldere kleuren met witte vlakken. Daarmee is de stijl van de schilder herkenbaar geworden, ook wanneer niet precies zijn bekende rood, geel en blauw wordt gebruikt.
Van kunst tot nationaal symbool
De populariteit contrasteert met het imago van Mondriaan als serieus kunstenaar en theoreticus. Zijn schilderijen hangen vaak in rustige museumzalen en ontstonden vanuit een zoektocht naar harmonie en abstractie. Het Kunstmuseum Den Haag, dat de grootste Nederlandse collectie van de kunstenaar beheert, benadrukt dat kunstenaars van De Stijl met heldere kleuren levendige en optimistische kunst wilden maken.
De invloed op mode werd al vroeg zichtbaar. De Mondriaan-jurk die Yves Saint Laurent in 1966 ontwierp, geldt als een bekend voorbeeld. De jurk vertaalde de compositie van zwarte lijnen, kleurvlakken en wit naar een modern kledingstuk, zonder de theoretische ideeën achter het oorspronkelijke werk centraal te stellen.
In Design Museum Den Bosch is momenteel de tentoonstelling Vorm en Vaderland te zien. Die laat zien hoe vormgeving onderdeel werd van een nationaal verhaal. Daar staat ook de rood-blauw-gele stoel van Gerrit Rietveld uit ongeveer 1918, een vroeg ontwerp dat aansluit bij de stijl rond Mondriaan.
Na de Tweede Wereldoorlog werden Mondriaan en andere modernisten steeds sterker gezien als Nederlands cultuurgoed. Hun minimalistische vormentaal paste bij een naoorlogs beeld van Nederland als vooruitstrevend en egalitair land. De kleuren rood, geel en blauw konden daarbij worden opgevat als een moderne variant op de nationale driekleur.
Geschikt voor museumshops
De groei van museummarketing heeft de verspreiding van Mondriaans stijl verder vergroot. Naast Rembrandt, Vermeer en Van Gogh behoort hij tot de Nederlandse kunstenaars die veelvuldig op gebruiksvoorwerpen verschijnen. Zijn abstracte vormen lenen zich daarbij eenvoudig voor uiteenlopende toepassingen.
Voor internationale bezoekers is die herkenbaarheid ook aantrekkelijk als Nederlands souvenir. Zo is Mondriaans werk niet alleen aanwezig in collecties en tentoonstellingen, maar ook in de publieke ruimte en op commerciële producten.
