Michael Vonk is geschrapt als genomineerde voor de Joost Zwagerman Essayprijs. Hij gebruikte AI bij het schrijven van zijn essay De cirkel van de bok, waarin hij een verband legde tussen het mestprobleem op geitenboerderijen en de Griekse oudheid. De tekst kreeg bij een controle een AI-score van 100 procent.
De onregelmatigheden kwamen aan het licht na onderzoek van studentenblad Propria Cures. De jury verwijderde Vonk daarop van de lijst. Het tijdschrift De Groene Amsterdammer plaatste een disclaimer bij eerder werk van hem en literair e-magazine Meander trok zijn gedichten terug.
AI gebruikte bronnen en verbanden
Vonk, 34 jaar, werkte eerder als bouwkundig ingenieur. Hij besloot enkele jaren geleden schrijver te worden en publiceerde onder meer in De Groene Amsterdammer en literaire tijdschriften. Voor zijn essay gebruikte hij AI om informatie te zoeken over filosofie, literatuur, ziektebeelden en de discussie over een afstandsnorm van 500 meter tussen geitenhouderijen en woongebieden.
De schrijver gaf aan dat hij teksten uit AI-antwoorden heeft verwerkt. Die passages nam hij naar eigen zeggen niet altijd letterlijk over, maar hij veranderde soms slechts enkele woorden, de zinsbouw of de verbinding tussen zinnen. Ook verwees hij naar een essay van Joost Zwagerman over de Franse schilder Balthus. Zo'n essay blijkt niet te bestaan. Vonk had bovendien nooit een essay van Zwagerman gelezen.
Aanvankelijk ontkende Vonk dat hij AI voor het schrijven zelf had ingezet. Later zei hij dat hij bij het zoeken via de AI-modus van Google te veel gegenereerde tekst had overgenomen zonder dat hij zich daarvan bewust was. Hij wil naar eigen zeggen zijn naam zuiveren en organisaties helpen om zich tegen vergelijkbaar AI-gebruik te beschermen.
Vonk noemt zijn handelen tegenover Zwagerman een ernstige belediging. “Die man draait zich natuurlijk in zijn graf om”, zei hij. Ook plaatste hij vraagtekens bij de beoordeling door de jury, omdat het essay ondanks de fouten de shortlist had gehaald.
De juryvoorzitter reageerde eerder met de woorden: “We waren naïef.” Vonk vindt dat essays grondig moeten worden gelezen en op feiten gecontroleerd. De Joost Zwagerman Essayprijs is bedoeld voor opkomend schrijftalent.
