Het Allard Pierson Museum in Amsterdam draagt een antieke vaas over aan de Siciliaanse gemeente Centuripe. De zogenoemde Centuripe Pyxis maakt bijna dertig jaar deel uit van de museumcollectie, maar krijgt voortaan een vaste plek in het lokale museum op Sicilië.
Het gaat om een zeldzaam, veelkleurig beschilderd aardewerken opslagvat met deksel uit de derde eeuw voor Christus. De pyxis is ongeveer 2300 jaar oud en versierd met bladgoud. Zulke voorwerpen werden vermoedelijk als grafgift gemaakt. Wereldwijd zijn naar schatting 150 tot 200 stukken Centuripe-aardewerk bewaard gebleven.
Foto’s uit Centuripe
Het museum besloot tot de teruggave nadat nieuw onderzoek aanwijzingen opleverde voor illegale handel. Een historische vereniging uit Centuripe vond in een lokaal fotoarchief negatieven waarop de vaas te zien is, nog voordat die was gerestaureerd. Op dezelfde film stond een foto van een bruiloft uit 1976. Daarmee kon de illegale opgraving waarschijnlijk in de jaren 70 worden geplaatst.
De fotograaf bleek een neef te zijn van een bekende grafrover uit de regio. Ook de geschiedenis van de handelaar die de vaas in 1997 op kunstbeurs Tefaf in Maastricht aanbood, riep vragen op. De Zwitser beweerde dat het object al voor 1970 in Zwitsers privébezit was. Hij was eerder in Italië veroordeeld voor betrokkenheid bij de handel in oudheden.
In 2017 vroeg Sicilië om de vaas terug. Juridisch was het museum daartoe niet verplicht, omdat Nederland het Unesco-verdrag tegen illegale handel in cultuurgoederen pas in 2009 bekrachtigde. Toch koos het Allard Pierson voor vrijwillige overdracht. Volgens Rogier Kalkers, verantwoordelijk voor herkomstonderzoek, wijst alles erop dat de vaas illegaal is opgegraven en uitgevoerd.
Conservator Laurien de Gelder zegt dat het museum met de overdracht ook de samenwerking met Siciliaanse deskundigen wil versterken. Het doel is volgens haar om illegale handel in oudheden actief tegen te gaan.
Het Allard Pierson onderzoekt inmiddels systematisch de herkomst van de collectie. Daarbij ligt de nadruk op ongeveer 10 duizend voorwerpen die na 1970 zijn verworven, ongeveer de helft van de totale collectie. Het museum wil voortaan niet alleen reageren op verzoeken om teruggave, maar zelf met overheden en experts in herkomstlanden controleren of objecten rechtmatig zijn verkregen.
