De militaire samenwerking tussen Rusland en Iran is de afgelopen jaren sterk uitgebreid. De landen leveren elkaar wapens, inlichtingen en technologie, terwijl ze hun contacten grotendeels buiten het zicht van westerse regeringen onderhouden.
De samenwerking kwam eind juli nadrukkelijk in beeld toen Oekraïne doelen in de Kaspische Zee aanviel. Bij de monding van de Wolga werd ook een Iraans vrachtschip geraakt. Een bemanningslid kwam om het leven en een ander raakte gewond.
Iran noemde het schip een civiel koopvaardijschip met goederen en veroordeelde de aanval als vijandig en crimineel. De Oekraïense inlichtingendienst stelde daarentegen dat het vaartuig raket- en droneonderdelen vervoerde van de Russische stad Astrachan naar de Iraanse haven Bandar-e Anzali. Het was, voor zover bekend, de eerste aanval van Oekraïne op een Iraans schip.
Drones en luchtverdediging
Iran levert sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 grote aantallen Shahed-kamikazedrones aan Rusland. Die drones worden ingezet bij aanvallen op Oekraïense doelen. Teheran hielp Rusland bovendien om de toestellen zelf op grote schaal te produceren.
Russische ingenieurs verbeterden de Iraanse ontwerpen met onder meer geavanceerdere navigatie, kunstmatige intelligentie en straalmotoren. Moskou levert op zijn beurt inlichtingen en satellietbeelden aan Iran. Die informatie kan worden gebruikt bij aanvallen op Amerikaanse schepen en militaire bases in het Midden-Oosten.
Rusland heeft daarnaast een overeenkomst gesloten voor de levering van ongeveer 500 Verba-raketten aan Iran. Het gaat om draagbare luchtdoelraketten die vanaf de schouder worden afgevuurd en bedoeld zijn tegen laagvliegende vliegtuigen en helikopters.
Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zijn de Iraanse machthebbers niet te vertrouwen. Hij zei dat Oekraïne moet voorkomen dat een tweede front ontstaat, maar zich ook eerlijk moet uitspreken over de samenwerking.
Gevreesd raketprogramma
Russische raketwetenschappers zouden Iran de afgelopen jaren heimelijk hebben geholpen bij de ontwikkeling van hypersonische antischeeps- en kruisraketten. Zij zouden in Iran hebben meegewerkt aan zogenoemde ramjets, motoren die raketten met meerdere malen de geluidssnelheid kunnen voortstuwen.
Het programma, met de codenaam C430L, is gericht op raketten die Amerikaanse vliegdekschepen en andere marineschepen kunnen aanvallen. Voor oorlogsschepen zijn zulke snelle wapens moeilijk te onderscheppen.
De toenadering wordt zowel ingegeven door hun gezamenlijke afkeer van westerse invloed als door strategische belangen. Iran vergroot er zijn militaire slagkracht mee. Rusland kan de Verenigde Staten onder druk zetten zonder rechtstreeks tegenover Amerikaanse troepen te komen staan.
Westerse regeringen vrezen dat de samenwerking de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten verder met elkaar verweeft. Tijdens een ontmoeting in Kirgizië spraken de Russische president Vladimir Poetin en de Iraanse president Masoud Pezeshkian desondanks hun steun voor elkaar uit. Pezeshkian zei dat beide landen manieren kunnen vinden om westerse sancties te omzeilen. Poetin beloofde Iran volledige solidariteit en de noodzakelijke goederen te leveren.
