Maciej Berek is in Polen beëdigd als rechter van het Constitutioneel Hof zonder dat president Karol Nawrocki daarbij aanwezig was. De beëdiging vond plaats in het parlement, nadat Nawrocki had geweigerd Berek te ontvangen. Voor het hof in Warschau ontstonden protesten en schermutselingen met de politie. Drie mensen zijn aangehouden.
Het Constitutioneel Hof bestaat uit vijftien rechters en beoordeelt of wetten in overeenstemming zijn met de grondwet. Het parlement kiest de rechters, maar volgens de wet moeten zij hun eed afleggen tegenover de president. Nawrocki weigert Berek te beëdigen omdat hij volgens de president niet aan de wettelijke eisen voldoet. Ook heeft hij bezwaar tegen Bereks politieke achtergrond.
Berek was tot augustus minister in het kabinet van premier Donald Tusk. Tusk noemde hem eerder zijn rechterhand. Zijn benoeming kreeg niet alleen kritiek van de rechts-conservatieve oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid, PiS, maar ook binnen de regeringscoalitie. Die coalitie beloofde bij haar aantreden in 2023 juist een einde te maken aan politieke benoemingen in de rechtspraak.
Conflict over benoemingen
Berek is de vijfde rechter die zonder aanwezigheid van de president de eed heeft afgelegd. Van de acht rechters die het parlement dit jaar heeft gekozen, heeft Nawrocki er drie beëdigd. De aan PiS gelieerde voorzitter van het Constitutioneel Hof, Bogdan Swieczkowski, erkent de beëdiging van Berek niet en weigert hem toe te laten tot het werk. Ook de vier andere rechters die Nawrocki niet heeft beëdigd, mogen niet aan de slag.
De Commissie van Venetië, een adviesorgaan van de Raad van Europa, heeft geoordeeld dat de president nieuwe rechters zonder uitstel moet beëdigen. Als hij dat weigert, mogen zij volgens de commissie ook buiten zijn aanwezigheid de eed afleggen. Het advies is niet bindend.
De strijd over de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak duurt al jaren. Tijdens de PiS-regering, die van 2015 tot 2023 aan de macht was, kregen partijgetrouwen op omstreden wijze functies bij het Constitutioneel Hof. Dat leidde tot een conflict met de Europese Unie en het blokkeren van miljarden euro's aan Europese subsidies.
Na de verkiezingswinst van Tusk kwam 137 miljard euro aan Europese fondsen beschikbaar, omdat zijn regering stappen zette om de rechtsstaat te herstellen. Volgens Tusk zijn verdere hervormingen nodig. "We zullen de rechtsorde en de grondwet herstellen met behulp van de middelen die de staat ter beschikking staan", zei hij.
