De opwarming van het klimaat vergroot de kans op droogte in Europa. Dat komt niet doordat er structureel minder regen valt in de zomer, maar doordat hogere temperaturen zorgen voor meer verdamping uit bodem en planten.
Grote delen van Europa kampen met droogte en hoge temperaturen. De Rijn en Donau hebben uitzonderlijk lage waterstanden en oogsten vallen onder meer in Hongarije tegen. Ook Nederland had eind juni een hittegolf, terwijl Frankrijk en Spanje langdurig met extreme hitte te maken kregen.
Onderzoekers van World Weather Attribution concluderen dat het warmere Europese klimaat de kans op droogte zoals die van nu verhoogt. De hoeveelheid zomerneerslag verschilt sterk per jaar, maar er is geen duidelijke afname zichtbaar. "Er is nu dus wel minder neerslag dan normaal", zegt KNMI-droogteonderzoeker Job Dullaart, "maar het is niet echt hard te maken dat dit door klimaatverandering komt."
Meer verdamping door warmte
Voor verdamping is de relatie met klimaatverandering wel duidelijker. Door de hogere temperatuur verdampt meer water, waardoor de grond sneller uitdroogt. Dat raakt zowel landbouw als natuur.
"Er verdampt meer water omdat het warmer is", zegt Dullaart, die aan het onderzoek meewerkte. "En dat is een direct gevolg van klimaatverandering." In Spanje, Portugal en Frankrijk was de winter nog redelijk nat, maar daarna droogden deze gebieden snel uit. In delen van Oost-Europa houdt de droogte al langer aan, ook in gebieden stroomopwaarts van de Rijn in Duitsland en Zwitserland.
Op de Veluwezoom bij Arnhem zijn de gevolgen zichtbaar in verdroogde heide, vroeg verkleurende berken en drooggevallen poelen. Natuurmonumenten laat enkele drinkpoelen wekelijks vullen met regenwater, aangevuld met grondwater. Wilde zwijnen, herten, Schotse hooglanders en amfibieën kunnen daar drinken.
Boswachter Rinke Luijten noemt dit een uitzonderlijk droog jaar. "In juli is het droger dan in de hele droge jaren 2018 en 2019", zegt hij. De organisatie grijpt in omdat dieren door bebouwing en wegen niet vrij naar de IJssel kunnen trekken.
Minder tijd voor herstel
Volgens Luijten kan de natuur droogte doorgaans verdragen, maar vormen droge jaren die snel op elkaar volgen een groter probleem. Sinds 2018 waren er meerdere droge jaren, waardoor ecosystemen minder tijd krijgen om te herstellen.
De wereld is door het gebruik van olie, gas en steenkool gemiddeld 1,4 graad Celsius warmer geworden. De hittegolf in Nederland in juni was daardoor 3,5 graad warmer dan die in het klimaat van 1976 zou zijn geweest.
