Russische aanvallen op energiecentrales en hoogspanningsverbindingen hebben Oekraïne ertoe gebracht zijn energiesysteem versneld te decentraliseren. Kleinschalige zonnevelden, batterijen en lokale elektriciteitsnetten moeten voorkomen dat een aanval op één centrale voorziening grote delen van het land zonder stroom, warmte of drinkwater zet.
In de zuidoostelijke havenstad Mykolajiv levert een klein zonnepark stroom aan een waterpomp. Daardoor hebben bewoners in een oostelijke buitenwijk opnieuw toegang tot drinkwater. Het systeem bestaat uit verhoogde zonnepanelen en een batterij en is gefinancierd door de Deense overheid. “Er is zelfs in januari genoeg zon om het te laten werken”, zegt Olena Kondratiuk, projectmanager bij de non-profitorganisatie Ecoclub.
De stad, op 60 kilometer van door Rusland bezet gebied, werd sinds de grootschalige invasie zwaar beschoten. De aanvallen beschadigden onder meer woningen, ziekenhuizen, scholen en fabrieken. Ook de centrale watervoorziening raakte ontregeld, waardoor veel inwoners afhankelijk werden van mobiele watertanks of vervuild en zout water uit de omgeving.
Zonne-energie voor drinkwater en ziekenhuizen
In andere wijken van Mykolajiv zetten vijf installaties zonne-energie in om zout of vervuild water om te zetten in drinkwater. De systemen kunnen gezamenlijk 1,2 miljoen liter water per dag leveren aan 250.000 inwoners. Als er geen zon is, gebruiken ze het centrale elektriciteitsnet, voor zover dat beschikbaar is.
Ook ziekenhuizen en andere openbare instellingen krijgen zonnepanelen. Het kinderziekenhuis en het kraamziekenhuis in Mykolajiv zouden hun energievoorziening dit jaar met zonne-energie versterken. Elders in Oekraïne gebeurt dat bij ongeveer twaalf andere instellingen.
De Russische aanvallen hebben volgens economische ramingen voor meer dan 56 miljard dollar schade aan de Oekraïense energiesector veroorzaakt. Vooral grote kolen-, gas- en waterkrachtcentrales, elektriciteitsverbindingen en transformatorstations zijn kwetsbaar. Jeff Oatham van energiebedrijf DTEK zegt dat een kolencentrale één groot doelwit vormt, terwijl voor vergelijkbare schade aan een windpark ongeveer veertig raketten nodig zouden zijn.
Oekraïne breidt daarom niet alleen zonne-energie uit, maar ook windenergie, biomassa, gasgestookte installaties en batterijsystemen. Volgens het Internationaal Energieagentschap boekte het land het afgelopen jaar duidelijke vooruitgang bij het herstel en de versterking van zijn energiesysteem. De netbeheerder investeerde in een half gigawatt aan opslagcapaciteit.
De omschakeling is vooral ingegeven door de oorlog, niet alleen door klimaatbeleid. “Het is een transformatie die door veiligheid wordt gedreven”, zegt energieanalist Levgeniia Kopytsia. De regering wil het gebruik van hernieuwbare energie in vier jaar verdubbelen, maar blijft afhankelijk van een centraal netwerk voor grotere windparken en gasinstallaties. Oekraïne onderzoekt daarom ook ondergrondse bescherming van transformatorstations en andere vitale infrastructuur.
