De nieuwe Turkse cyberveiligheidswet legt de zeggenschap over het digitale domein bij het Directoraat voor de Cyberveiligheid. Die instelling valt rechtstreeks onder de presidentiële dienst van Recep Tayyip Erdoğan. De wet werd eind juli van kracht.
Het directoraat kan internetproviders, telecombedrijven en online platforms opdrachten geven. Zij krijgen vervolgens slechts enkele uren om aan die bevelen te voldoen. Een rechter beoordeelt daarna of de betrokken bedrijven de regels hebben nageleefd.
Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat de wet de president de mogelijkheid geeft om zonder duidelijke grenzen in te grijpen in het internetverkeer. Platforms als X, YouTube en Instagram konden tot nu toe nog ruimte bieden aan kritische berichtgeving en afwijkende meningen. Critici vrezen dat die ruimte kleiner wordt als de president rechtstreeks beperkingen kan opleggen.
Zorgen over verdere censuur
Turkije kent al langer vergaande beperkingen voor media en online diensten. Ongeveer 90 procent van de nationale media staat onder controle van de regering. Daardoor zijn er zorgen over wat er overblijft van de onafhankelijke berichtgeving en het publieke debat op internet.
Yaman Akdeniz, hoogleraar aan de Bilgi Universiteit in Istanbul, noemt de wet meer dan een formele verschuiving van bevoegdheden naar de president. Volgens hem ontstaat een centrale machtsstructuur die digitale gehoorzaamheid kan afdwingen.
De Turkse regering verdedigt de wet met het argument dat die nodig is voor de nationale veiligheid. De autoriteiten stellen dat cyberspace net zo belangrijk is als defensie. De kritiek komt op een moment waarop journalisten en andere mediapersoonlijkheden in Turkije al vaker worden vervolgd.
Ook vóór de invoering van de wet beperkte de overheid de toegang tot websites en sociale media. Websites werden soms zo sterk vertraagd dat ze praktisch niet meer bruikbaar waren. Accounts op sociale platforms werden eveneens geblokkeerd.
Dat gebeurde onder meer tijdens massale demonstraties in Istanbul in maart, na de arrestatie van burgemeester Ekrem İmamoğlu. De toegang tot X, YouTube, Instagram en WhatsApp viel toen bijna twee dagen grotendeels weg. Daarnaast werden meer dan duizend persoonlijke accounts geblokkeerd, met in totaal ongeveer 25 miljoen volgers.
