Een meerderheid van de IJslanders wil voorlopig geen nieuwe onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie. In een referendum stemde 52,8 procent tegen het heropenen van gesprekken met Brussel. Daarmee is de discussie over EU-lidmaatschap voor de komende jaren naar de achtergrond verdwenen.
De uitslag werd pas na een lange nacht tellen definitief. In eerste instantie leek het voorstanders van toenadering tot de EU te lukken om een meerderheid te behalen. In Reykjavik stemde een duidelijke meerderheid voor nieuwe gesprekken, maar de stemmen uit afgelegen gebieden brachten het landelijke resultaat uiteindelijk in het voordeel van het nee-kamp.
Nederlaag voor de regering
De tegenstanders van onderhandelingen reageerden opgelucht. Zij vinden dat IJsland zijn zelfstandigheid en ruimte om de eigen economie te beschermen moet behouden. Oppositieleiders noemden de uitslag bovendien een zware nederlaag voor de regering van premier Kristrún Frostadóttir, wier sociaal-democratische partij voorstander is van nauwere banden met de EU.
De rechtspopulistische politicus Sigmundur Gunnlaugsson zei dat het logisch zou zijn als de regering opstapte. Frostadóttir maakte echter duidelijk dat daarvan geen sprake is. Zij wees erop dat haar coalitie had beloofd een referendum te organiseren en zei dat de regering de uitslag respecteert.
Volgens de premier laat de stemming zien dat een discussie over EU-lidmaatschap nooit goed is afgerond. Ook zei ze dat de internationale belangstelling past bij de geopolitieke positie van IJsland. In de regio spelen spanningen rond Groenland, Russische militaire schepen en de groeiende belangstelling van China voor Arctische zeeroutes en grondstoffen.
Economie en relatie met Brussel
Voorstanders van EU-lidmaatschap wijzen op de hoge kosten van levensonderhoud in IJsland en de economische onzekerheid. Zij verwachten dat aansluiting bij de EU meer stabiliteit kan bieden. Tegenstanders vrezen juist dat Europese concurrentie de IJslandse economie onder druk zet, vooral in de visserij, waarvan veel inwoners afhankelijk zijn.
IJsland vroeg in 2009, na de financiële crisis, het EU-lidmaatschap aan. Een eurosceptische regering maakte in 2013 een einde aan de onderhandelingen. Het land maakt wel deel uit van de Europese Economische Ruimte, net als Noorwegen en Liechtenstein. Frostadóttir wil de komende jaren samen met die landen de betrekkingen met Brussel verder verbeteren.
