Costa Rica opent woensdag een nieuwe megagevangenis in Alajuela, op ongeveer een half uur rijden van hoofdstad San José. Het complex biedt plaats aan ruim 5000 gedetineerden en moet de strijd tegen de georganiseerde misdaad ondersteunen. President Fernández woont de opening bij.
Bij het ontwerp is nadrukkelijk gekeken naar de CECOT in El Salvador, een gevangenis met ruimte voor 40.000 mensen. De Salvadoraanse president Nayib Bukele legde de eerste steen van het Costa Ricaanse complex en is aanwezig bij de opening. Ook de Colombiaanse president De la Espriella woont de ceremonie bij.
Strenge omstandigheden
De omstandigheden in de nieuwe gevangenis zijn uitzonderlijk streng voor Costa Rica. Familiebezoek is niet toegestaan, mobiele telefoons zijn verboden en gedetineerden worden voortdurend gevolgd met geavanceerde surveillancetechnologie. In elke cel kunnen maximaal zestig mensen worden ondergebracht.
De regering rechtvaardigt de aanpak met de snel verslechterende veiligheidssituatie. Costa Rica heeft inmiddels het op twee na hoogste moordcijfer van Latijns-Amerika. Dit jaar zijn al ruim 640 mensen omgebracht, terwijl het land iets meer dan 5 miljoen inwoners telt. Ruim 70 procent van de moorden houdt verband met drugsconflicten.
Costa Rica is de afgelopen tien jaar uitgegroeid tot een belangrijke doorvoerroute voor cocaïne uit Zuid-Amerika. Ook de Mexicaanse kartels Sinaloa en Jalisco en de Colombiaanse organisatie Clan del Golfo zijn in het land actief. President Fernández heeft zelfs gesproken over de mogelijke inzet van Amerikaanse grondtroepen bij de bestrijding van de criminaliteit.
In Costa Rica zitten momenteel 21.000 mensen gevangen, een recordaantal. Fernández hoopt dat kinderen uit arme wijken de gevangenis bezoeken en daardoor worden afgeschrikt om in de criminaliteit te belanden. Toezichthouders waarschuwen echter voor mensenrechtenschendingen, omdat onafhankelijk toezicht in het complex ontbreekt.
Navolging in de regio
De CECOT in El Salvador geldt als het voorbeeld voor de nieuwe gevangenissen. Sinds Bukele in 2022 de noodtoestand uitriep, zijn daar ruim 90.000 mensen opgepakt. Mensenrechtenorganisaties melden martelingen en andere misstanden in gevangenissen. Volgens Salvadoraanse ngo's zijn zeker 500 mensen in detentie overleden.
Toch kondigden Colombia, Honduras en Peru soortgelijke complexen aan. In Ecuador, Panama en Guatemala is de bouw al begonnen. In tien landen zijn sinds de opening van de CECOT plannen gepresenteerd voor zestien megagevangenissen.
Experts betwijfelen of massale opsluiting de criminaliteit blijvend terugdringt. In Brazilië, Ecuador en Venezuela ontstonden juist bendes in overvolle gevangenissen. Ook bleven criminele leiders vanuit hun cellen hun organisaties aansturen. Mensenrechtenorganisaties vrezen bovendien dat landen die het Salvadoraanse model volledig overnemen, de rechtsstaat en democratische vrijheden aantasten.
