Nederland moet op termijn minstens 2 procent van het bruto binnenlands product besteden aan waterbeheer. Dat is een verdubbeling van het huidige aandeel van ongeveer 1 procent, ruim 11 miljard euro. Die extra investeringen zijn nodig om het land veilig en leefbaar te houden, stelt deltacommissaris Co Verdaas in zijn herijking van het nationale Deltaprogramma.
Verdaas presenteert het advies aan minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. Daarin kijkt hij naar de periode tot 2050 en naar de verdere toekomst tot 2100 en daarna. Hij adviseert de overheid om keuzes te maken over de inrichting van Nederland en over het vasthouden, bergen en afvoeren van water.
Steeds grotere opgaven
De voorgestelde maatregelen omvatten onder meer grotere pompen bij de Afsluitdijk en IJmuiden, een grotere zoetwatercapaciteit van het IJsselmeer en onderzoek naar een open verbinding tussen de Nieuwe Waterweg en de zee. De rekening komt voor een belangrijk deel bij de waterschappen terecht. Hun tekorten lopen de afgelopen jaren steeds verder op. Met Prinsjesdag wordt duidelijk hoe de financiële situatie er dit jaar voorstaat.
De kosten van afzonderlijke projecten lopen al snel in de miljarden. Het toekomstbestendig maken van het gemaal bij IJmuiden kost naar verwachting ongeveer 2 miljard euro. Dat gemaal beschermt vier miljoen mensen en onder meer Schiphol, maar lost slechts één van de vele wateropgaven op.
In de klimaatscenario’s nemen de extremen toe. Nederland krijgt naar verwachting vaker te maken met droge zomers, nattere winters, zwaardere buien en een verder stijgende zeespiegel. In verschillende regio’s komen zoetwatertekort, verzilting, wateroverlast en risico’s voor de waterveiligheid tegelijk voor.
De gevolgen zijn volgens Verdaas nu al zichtbaar. Hevige wateroverlast trof Limburg in 2021, terwijl langdurige droogte leidt tot schade aan landbouw, funderingen, waterkeringen en natuur.
Grenzen aan bescherming
Technische oplossingen blijven noodzakelijk, maar kunnen niet alle risico’s wegnemen. “Niet alles kan en niet alles kan overal en altijd”, schrijft Verdaas. De overheid moet daarom duidelijk maken welke gebieden en functies nog volledig beschermd kunnen worden en waar inwoners en bedrijven zich moeten voorbereiden op overlast en schade.
Verdaas waarschuwt dat uitstel de ruimte voor toekomstige oplossingen verkleint. Nederland moet water langer vasthouden, meer ruimte geven aan rivieren en zich voorbereiden op situaties die niet volledig beheersbaar zijn. De keuzes die nu worden gemaakt, bepalen volgens de deltacommissaris hoeveel schade toekomstige generaties kunnen voorkomen.
