De Peelrandbreuk loopt van Roermond via de Peelregio naar Oss en zorgt in Zuidoost-Brabant voor opvallende verschillen in het landschap. Langs de breuk verschuiven aardlagen ten opzichte van elkaar, waardoor delen van de bodem op verschillende snelheden dalen of stijgen.
Bij Uden is de breuk onder meer zichtbaar bij een knuppelbrug die enkele meters omhoog en omlaag loopt. Onder het dekzand ligt een diepe geologische breukzone, die in de loop der tijd met natuurlijke materialen is opgevuld.
De breuk heeft ook gevolgen voor de waterhuishouding. Aardlagen in de breukzone laten grondwater moeilijk door. Daardoor blijft water aan de hogere zijde staan en komt het daar dicht bij het oppervlak, terwijl de lager gelegen kant juist droog kan zijn.
Ernest de Groot, natuurgids bij IVN en medewerker van Waterschap Aa en Maas, vergelijkt het effect met een vollopende badkuip. Bewoner Arnold van Kessel herkent de natte omstandigheden uit het verleden. „Daar konden we eigenlijk nooit koeien laten lopen, want die zakten gewoon weg.”
IJzerrijk water
Op verschillende plekken rond de Peelrandbreuk heeft het water een roestbruine kleur. Die ontstaat doordat grondwater uit diepere lagen veel ijzer bevat. Wanneer dat water aan de oppervlakte in aanraking komt met zuurstof, oxideert het ijzer en kleurt het water bruin.
De bodembewegingen langs de Peelrandbreuk zijn tegenwoordig nauwelijks merkbaar. In 1932 vond in de buurt van Uden wel een aardbeving plaats met een kracht van 5,4 op de schaal van Richter. Die beving gold jarenlang als de zwaarste die in Nederland was gemeten.
Meerdere gemeenten, de provincie Noord-Brabant en Waterschap Aa en Maas hebben een overeenkomst gesloten om internationale erkenning voor het gebied na te streven. Zij willen een aanvraag indienen voor de aanwijzing als UNESCO Global Geopark. Die status is bedoeld voor gebieden met geologisch erfgoed van internationale betekenis, waarbij ook natuur, educatie en lokale ontwikkeling een rol spelen.
