Nationale ombudsman Reinier van Zutphen verwijt de overheid dat zij boeren de afgelopen tien jaar onvoldoende duidelijkheid en perspectief heeft gegeven. Wisselende regels over stikstof, mest, waterkwaliteit en dierenwelzijn zorgden voor onzekerheid bij boeren en hun gezinnen, concludeert hij in een nieuw rapport.
Volgens Van Zutphen sloten regels van verschillende overheden niet altijd op elkaar aan. Soms spraken maatregelen elkaar zelfs tegen. Boeren konden daardoor moeilijk plannen maken, investeringen voorbereiden of een bedrijfsovername regelen. Het vertrouwen in de overheid is volgens de ombudsman diep beschadigd.
Stress en financiële onzekerheid
De onzekerheid leidde bij boeren tot stress, slapeloze nachten en gevoelens van machteloosheid. Omdat bedrijf en gezin op veel boerenbedrijven sterk met elkaar verweven zijn, werkte de situatie ook door in het privéleven. Geldzorgen en onduidelijkheid konden spanningen veroorzaken tussen partners, ouders en opvolgers.
Van Zutphen sprak voor zijn onderzoek met boeren. “Ik voelde nergens dat de overheid naar deze mensen heeft geluisterd”, zegt de Nationale ombudsman. Hij vindt dat bestuurders beter moeten kijken naar de gevolgen van veranderend beleid voor boeren, hun bedrijven en hun gezinnen.
Als voorbeeld noemt hij een boer uit Valkenswaard die het bedrijf van zijn vader wilde overnemen. De financiering kwam niet rond omdat de boerderij in de buurt van een Natura 2000-gebied ligt. Tegelijkertijd wilde de boer investeren in verduurzaming, maar liep hij het risico daarmee opnieuw tegen andere provinciale regels aan te lopen.
De ombudsman wijst ook op het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Dat programma werd in juni 2022 gepresenteerd om het landbouwsysteem te veranderen. Provincies, gemeenten en organisaties uit de natuur- en landbouwsector werkten de plannen verder uit, maar later bleek dat er geen geld voor was gereserveerd. Uiteindelijk werd financiering gezocht in een stikstoffonds van 24 miljard euro.
Sinds de uitspraak van de Raad van State in 2019 zitten boeren volgens Van Zutphen in een langdurige stikstofcrisis. Geen enkel kabinet is er sindsdien in geslaagd die op te lossen. “Boeren zien dat de overheid keuzes uitstelt of doorschuift en beloften doet die niet uitvoerbaar blijken”, zegt hij. Daardoor is beleid volgens hem onvoorspelbaar geworden en kunnen boeren hun investeringen niet verantwoord op de lange termijn plannen.
Van Zutphen waarschuwt dat boeren niet als buitenstaanders of zonderlingen mogen worden behandeld. “Zet ze niet weg als gekkies, dat zijn ze niet”, zegt hij.
