Sinds 2021 staat bij Nederlanders die hun keuze voor orgaandonatie niet hebben vastgelegd, automatisch geregistreerd dat zij geen bezwaar hebben tegen donatie. De wetswijziging heeft volgens onderzoek van de Nederlandse Transplantatie Stichting echter maar beperkt geleid tot meer donoren.
In de periode van 2021 tot en met 2025 kwamen er gemiddeld ongeveer vijftig orgaandonoren per jaar bij. Dat aantal is niet volledig aan de nieuwe wet toe te schrijven. Ook technische ontwikkelingen, waardoor meer mensen geschikt zijn als donor, hebben bijgedragen aan de stijging.
Familie kan alsnog bezwaar maken
Een registratie van ‘geen bezwaar’ betekent niet dat een donatie na iemands overlijden altijd doorgaat. In 59 procent van deze gevallen vindt uiteindelijk geen orgaandonatie plaats. Nabestaanden kunnen bezwaar maken, bijvoorbeeld omdat zij denken dat de overledene psychisch niet in staat was om een weloverwogen keuze te maken. Ook kunnen zij aangeven dat de donatie voor hen zelf te zwaar zou zijn.
Dat geldt overigens ook wanneer iemand tijdens het leven expliciet toestemming heeft gegeven. Familieleden kunnen dan eveneens proberen de donatie tegen te houden. Volgens onderzoekers blijkt daaruit dat een wetswijziging op zichzelf niet direct tot een grote verandering in het aantal donaties leidt. Betere communicatie over de registratie en de gevolgen ervan kan volgens hen helpen.
Arts Jelle Epker van het Erasmus MC vindt het frustrerend dat nabestaanden een vastgelegde keuze nog kunnen blokkeren. Hij pleit ervoor dat een expliciete keuze voor orgaandonatie bindend wordt. “Een donorregister is een soort testament”, zegt Epker. Volgens hem zouden nabestaanden een vastgelegde keuze net zo min moeten kunnen terugdraaien als de bestemming van een erfenis.
De behoefte aan extra donoren blijft groot. Vooral voor niertransplantaties bestaan lange wachtrijen. Volgens cijfers van de Nederlandse Transplantatie Stichting wachtten 1084 mensen acuut op een nieuwe nier.
De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Transplant International. Onderzoeker Nichon Jansen van de Nederlandse Transplantatie Stichting zegt dat naast de wet ook medische en technische vooruitgang het aantal donaties heeft beïnvloed.
