Het aantal geregistreerde slachtoffers van arbeidsuitbuiting is vorig jaar met 13 procent gestegen. Vooral in de horeca en in de landbouw, bosbouw en visserij kwamen meer meldingen binnen. Nationaal Rapporteur Conny Rijken vindt dat de strafrechtelijke aanpak van verdachten achterblijft.
In de horeca verdubbelde het aantal meldingen. In de landbouw en visserij was bijna sprake van een verdrievoudiging. De slachtoffers in de horeca kwamen vooral uit Bangladesh, Turkije en Syrië. In de landbouw, bosbouw en visserij hadden de meeste gemelde slachtoffers de Roemeense nationaliteit, gevolgd door mensen uit Polen.
Bij arbeidsuitbuiting werken mensen onder onmenselijke omstandigheden en spelen bijvoorbeeld dwang, bedreiging, geweld, afpersing, fraude of misleiding een rol. Vaak gaat het ook om lange werkdagen, slechte huisvesting of te lage lonen. Volgens Rijken zijn slachtoffers in de horeca moeilijk zichtbaar, bijvoorbeeld omdat zij achter in keukens of in hotelkamers werken. In de landbouw werken mensen geregeld op afgelegen locaties.
Weinig zaken overgedragen
De Arbeidsinspectie startte in 2025 57 opsporingsonderzoeken naar arbeidsuitbuiting. Daarvan werden tien zaken overgedragen aan het Openbaar Ministerie. Rijken zegt dat het daardoor voor slachtoffers moeilijk blijft om de bescherming te krijgen waarop zij recht hebben.
“Hoewel er steeds meer aandacht is voor de kwetsbare positie van mensen op de arbeidsmarkt en de risico's op uitbuiting, blijkt het in de praktijk nog altijd moeilijk om plegers op te sporen en strafrechtelijk aan te pakken”, zegt Rijken.
Het OM bestrijdt dat het te weinig zaken vervolgt. Een woordvoerder noemt onderzoeken naar arbeidsuitbuiting complex en tijdrovend. Ook kan tijdens een onderzoek blijken dat er onvoldoende bewijs is om de zaak als mensenhandel te behandelen. Het OM zegt daarnaast geregeld het bestuursrecht te gebruiken en werkgevers boetes op te leggen.
De Arbeidsinspectie wijst eveneens op de hoge bewijslast en de intensiteit van de onderzoeken. Als vervolging voor arbeidsuitbuiting niet haalbaar is, wordt soms gekeken naar fraude, witwassen of andere strafbare feiten. Die zaken komen niet terug in de cijfers van de Nationaal Rapporteur.
Rijken vindt boetes vaak onvoldoende. “Boetes worden vaak opgelegd voor niet betaald loon en dan worden de slachtoffers niet aangemerkt als slachtoffers van mensenhandel”, zegt zij. Daardoor krijgen zij volgens haar niet altijd de benodigde bescherming. Deze week stonden in Arnhem verdachten terecht voor de uitbuiting van personeel in een Indiaas restaurant. In Amsterdam eiste het OM celstraffen tegen twee vrouwen die een andere vrouw zouden hebben uitgebuit en mishandeld.
