Bijna 40 procent van de Nederlandse 15-jarigen haalt het minimale leesniveau niet. Dat blijkt uit het internationale PISA-onderzoek, waaraan dit jaar 91 landen meededen. In Nederland maakten ruim 6.600 leerlingen van 177 scholen de toets.
De gemiddelde leesscore van Nederlandse leerlingen kwam uit op 441 punten. In 2022 was dat nog 459 punten, een daling van 18 punten in een trend die al sinds 2015 gaande is. Het aandeel leerlingen onder het minimumniveau steeg van 33 naar bijna 40 procent. Nederland scoort daarmee lager dan bijna alle vergelijkbare Europese landen. Alleen Griekenland doet het slechter. Meisjes lezen beter dan jongens, en dat verschil groeit.
Minder aandacht voor lange teksten
Groningse docenten herkennen de ontwikkeling. Op RSG De Borgen in Leek merkt lerares Nederlands Jildau Vrieswijk dat leerlingen steeds minder gewend zijn om langere teksten te lezen. “Een tekst van twee tot vier pagina's wordt nu gezien als lang”, zegt ze.
De school laat leerlingen tijdens de eerste twee leerjaren dagelijks 10 tot 15 minuten lezen. Ook werkt de school samen met de bibliotheek en doet Vrieswijk persoonlijke boekaanbevelingen. Op het Werkman Stadslyceum in Groningen lezen leerlingen aan het begin van de les in een zelfgekozen roman, zonder telefoon in de buurt.
Bert Hensema, leraar Nederlands aan het Dollard College in Winschoten, wijst op de afleiding door smartphones. “Die dingen leiden veel te veel af, het is echt funest”, zegt hij. Hij start zijn lessen met tien minuten lezen en hoopt dat ouders thuis afspraken maken over telefoongebruik en zelf het goede voorbeeld geven.
In het PISA-onderzoek zegt 23 procent van de leerlingen dat zij in de meeste lessen worden afgeleid door digitale middelen. Dat is minder dan in 2022, mogelijk dankzij het verbod op mobiele telefoons in de klas. Tegelijk voelt 45 procent zich angstig als de telefoon niet in de buurt is, tegen 41 procent in 2022.
Meerdere oorzaken
Universitair docent Myrte Gosen van de Rijksuniversiteit Groningen waarschuwt dat telefoongebruik niet de hele verklaring biedt. Ook de nadruk op strategisch lezen kan volgens haar een rol spelen. Leerlingen zoeken dan bijvoorbeeld signaalwoorden en antwoorden op gerichte vragen, terwijl er minder aandacht kan zijn voor diep tekstbegrip, leesplezier en motivatie.
In Nederland zijn ongeveer drie miljoen mensen laaggeletterd. In de Groningse gemeenten Westerwolde, Eemsdelta en Het Hogeland ligt het percentage hoger, ook onder jongeren onder de dertig jaar.
Sinds dit schooljaar werken scholen met aangescherpte kerndoelen voor Nederlands en rekenen. De nieuwe kerndoelen specifiek voor Nederlands gelden sinds augustus 2026. Ook lopen initiatieven als het Masterplan Basisvaardigheden en de Leescoalitie. Of die maatregelen de daling keren, is nog niet duidelijk.
