Het kabinet heeft excuses aangeboden aan ongeveer 20.000 mensen die als jongere in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten. Ook gemeenten en organisaties uit de jeugdzorg hebben spijt betuigd van het leed dat jongeren daar is aangedaan.
In deze zwaarste vorm van jeugdzorg kunnen jongeren hun vrijheid verliezen. Ze mogen een instelling niet zonder toestemming verlaten en kunnen door hulpverleners worden vastgepakt of in een afzonderlijke ruimte worden geplaatst. De voorziening werd bijna twintig jaar geleden opgezet voor jongeren die niet veilig konden opgroeien, bijvoorbeeld door trauma's of verslaving. Daarvoor kwamen zij vaak in een jeugdgevangenis terecht.
Veel jongeren zeggen dat hun situatie door de gesloten plaatsing juist is verslechterd. Uit onderzoek van Het Vergeten Kind bleek eerder dat driekwart van de ondervraagde jongeren extra psychische klachten had gekregen. Vooral binnen de zwaarste variant, de zogenoemde ZIKOS, waren de ervaringen ernstig. Aanbieders van die zorg hadden drie maanden geleden al excuses aangeboden.
Anne Krijtenburg verbleef zelf maanden in een gesloten instelling en dacht namens Stichting ExpEx mee over de excuses. „Als je iets fout hebt gedaan, zeg je sorry”, zegt ze. Volgens Krijtenburg wordt daarmee erkend dat het leed niet de schuld van de jongeren zelf was. „Veel mensen denken dat de pijn die ons is aangedaan, onze eigen schuld is. Nu wordt eindelijk uitgesproken dat dat niet zo is.”
Kritiek op aanpak en bedrag
De excuses gelden voor alle jongeren die in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten en komen niet alleen vanuit de zorg. Ook het ministerie en gemeenten zijn erbij betrokken. De 12 miljoen euro kan onder meer worden gebruikt om het contact tussen voormalige bewoners te versterken.
Niet iedereen vindt de excuses voldoende. Jason Bhugwandass, die opkomt voor jongeren uit de gesloten jeugdzorg, vindt dat jongeren onvoldoende zijn betrokken bij de totstandkoming. Ook noemt hij het bedrag te laag en had volgens hem een grotere groep betrokken organisaties excuses moeten aanbieden.
Krijtenburg begrijpt die bezwaren. „Wij vinden ook dat het te lang heeft geduurd en dat we nog niet klaar zijn. Maar ik zie dit wel als goede, eerste stap.”
Afbouw moet uiterlijk in 2030 klaar zijn
De politiek wil de gesloten jeugdzorg beëindigen. Het doel is dat er in 2030 geen nieuwe jongeren meer worden geplaatst. De instellingen die dan nog bestaan, moeten met kleinere groepen werken. Het aantal jongeren in deze vorm van zorg is de afgelopen tien jaar al gedaald. Jaarlijks verblijven er nu ruim 500 jongeren.
Geschikte en betaalbare alternatieven zijn er echter nog niet genoeg. Daardoor zitten honderden jongeren niet op een passende plek. Sommigen worden ondergebracht op vakantieparken of campings, met voortdurend begeleiding in de buurt. De excuses zijn daarmee een erkenning van het verleden, maar lossen de problemen in de jeugdzorg niet direct op.
